Anka Ptaszkowska

Hanna (Anka) Ptaszkowska (ur. 17 grudnia 1935 w Warszawie^[1.1][2], zm. 6 listopada 2025^[3][4][5][6]) – polska krytyczka sztuki i dziennikarka.

Założycielka Galerii Foksal razem z Włodzimierzem Borowskim i Mariuszem Tchorkiem^[1.2].

Studiowała historię na Uniwersytecie Warszawskim^[1.1], została usunięta ze studiów w okresie stalinizmu^[7]. Następnie studiowała historię sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim^[1.1]. Jej praca magisterska z historii sztuki, pisana pod kierunkiem Jacka Woźniakowskiego, była poświęcona twórczości Tadeusza Kantora^[1.1]. Działała w lubelskim środowisku Grupy Zamek^[1.1]. Przeprowadziła się do Warszawy pod koniec lat 50. XX wieku i związała się tamże z Galerią Krzywego Koła^[1.1] (zob. Klub Krzywego Koła). Poślubiła rzeźbiarza Edwarda Krasińskiego^[8], z którym ma córkę Paulinę Krasińską^[9]. Mieszkała z mężem w domu zbudowanym przez jej matkę^[7] w Zalesiu od 1962 roku^[9].

Założyła Galerię Foksal w Warszawie z Włodzimierzem Borowskim^[7] i Mariuszem Tchorkiem^[1.2] w 1966 roku^[1.1]. Współprowadziła tę galerię do 1970 roku, a następnie przeprowadziła się na stałe do Paryża^[1.2], gdzie mieszkała z drugim mężem, fotografem Eustachym Kossakowskim^[8]. Była kuratorką jego wystawy 6 mètres avant Paris (pol. 6 metrów przed Paryżem)^[10]. We Francji założyła galerię konceptualną^[8], współpracowała z polskim emigracyjnym środowiskiem artystycznym i z francuskimi artystami. Wraz z Danielem Burenem, Michelem Claurą i François Guinochetem stworzyli dwie galerie sztuki, obie eksperymentalne: konceptualną Galerię 1–36 i alternatywną przestrzeń Vitrine pour l'Art Actuel, która składała się z baru i księgarni specjalizującej się w książkach artystycznych. W swoim paryskim mieszkaniu organizowała spotkania i wystawy, pomagając młodym artystom. Podobnie jak niegdyś ją i jej przyjaciół wspierali Henryk Stażewski i Mewa (Maria-Ewa) Łunkiewicz-Rogoyska^[11].

Po 1989 roku działała w zakresie organizacji i krytyki w Polsce^[1.2]. Dzięki jej zaangażowaniu Muzeum Sztuki w Łodzi pozyskało zbiór prac amerykańskich artystów^[8].

Jeden z projektów Galerii Foksal, zorganizowany z w ramach obchodów 40-lecia istnienia galerii^[12] pt. „Pożegnanie wiosny/Bal w Zalesiu. Rekonstrukcja” z 1968 odbył się w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w 2006 w ramach Galerii Dokumentu CSW; z udziałem Anki Ptaszkowskiej i artystów: Pawła Althamera, Pauliny Ołowskiej, Joanny Zielińskiej i in. Kuratorem był Paweł Polit^[12].

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie zorganizowało w 2023 roku wystawę pt. Anka Ptaszkowska. Przypadkiem^[11], na której zaprezentowano prace artystów, z którymi współpracowała i przyjaźniła się^[8]. Kuratorkami wystawy były Maria Matuszkiewicz i Agnieszka Tatasiuk-Sutryk^[11]. Anna Molska nakręciła w 2023^[13] o niej film dokumentalny pt. Wyobraźcie sobie, że istnieje prawda w sztuce^[8][6], który był pokazywany na tej wystawie.

Anka Ptaszkowska zmarła 6 listopada 2025 w wieku 89 lat^[4][5]. Została pochowana w Zalesiu^[6].

Początkowo publikowała w lubelskich „Strukturach”, wkładce do „Kameny”^[1.1]. Jej pierwszy artykuł z 1959 roku pt. Klasyka czy awangarda? omawiał twórczość Henryka Stażewskiego^[1.1]. Po przeprowadzce do Warszawy publikowała w dodatku „itd” do „Wiadomości Plastycznych”^[1.1]. Interesowała ją sztuka eksperymentalna i odwołująca się do radykalnej awangardy^[1.2]. Jej zdaniem sztuka winna być radykalna, zaangażowana i zmieniać świat^[1.2], swoje podejście przedstawiła w tekście pt. Czy istnieje w Polsce ruch artystyczny?, który powstał w 1968 roku^[1.2]. Sama nie uważała się za artystkę^[7].

Publikacje książkowe:

• Wierzę w wolność, ale nie nazywam się Beethoven (Słowo/obraz terytoria, 2010)^[14]
• Dom w Zalesiu i jego pobocza (2023)^[15]