Anna Jachnina

Anna Jachnina

Data i miejsce urodzenia	26 maja 1914 Ciechocinek
Data i miejsce śmierci	20 lipca 1996 Bydgoszcz
Zawód, zajęcie	reporter radiowy
Odznaczenia

Anna Jachnina (ur. 26 maja 1914 w Ciechocinku, zm. 20 lipca 1996 w Bydgoszczy) – polska reporterka radiowa, autorka tekstu piosenki Siekiera, motyka.

Urodziła się w rodzinie Leopolda^[1] Grzeleckiego (1865–1932), urzędnika i ogrodnika w Państwowym Zakładzie Zdrojowym w Ciechocinku, i Józefy z domu Czaki (1880–1952). Miała trzy starsze siostry: Marię, Stanisławę i Zofię oraz młodszego brata Antoniego. W 1933 ukończyła Liceum ss. Urszulanek „Oświata i Wychowanie” we Włocławku, w 1933 uzyskała tzw. dużą maturę^[2]. 26 października 1935 wyszła za mąż za Juliana Jachnę (1907–1981), kapitana 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej i zamieszkała z nim w Warszawie, gdzie pracowała społecznie w żołnierskim teatrze amatorskim i świetlicach wojskowych. W 1937 urodziła córkę Jolantę, która na skutek powikłań po zapaleniu płuc zmarła 1 października 1939^[2].

Po wybuchu II wojny światowej pracowała w szpitalu, od listopada 1941 służyła w Związku Walki Zbrojnej, od lutego 1942 w Armii Krajowej, ps. „Hanna”, „Hanka”, pracowała w komórce „Sztuka” i tzw. „KOPR” (Komisji Propagandy) Biura Informacji i Propagandy AK. Zimą 1942, prawdopodobnie w mieszkaniu przy ul. Francuskiej na Saskiej Kępie, napisała słowa piosenki Siekiera, motyka^[3]. Zredagowała też broszury Anegdoty i dowcipy wojenne (z Marianem Ruth Buczkowskim) i Posłuchajcie ludzie. W tym samym roku wygrała konspiracyjny konkurs na „pamiętnik z oblężonej Warszawy” (jej praca została opublikowana w broszurze Pamiętniki z obrony Warszawy we wrześniu 1942). W listopadzie 1942 została aresztowana przez gestapo i trafiła na Pawiak i jeszcze w 1942 do obozu w Auschwitz (numer obozowy 25990). W październiku 1944 została przeniesiona do obozu w Ravensbrück, skąd została uwolniona w kwietniu 1945 w ramach akcji hrabiego Folke Bernadotte.

Od maja 1945 przebywała w Szwecji (Aneby i Vrigstad), gdzie przebywała na leczeniu. Do Polski powróciła w 1946 i na krótko zamieszkała z mężem w Gdańsku. Tam pracowała w Biurze Odbudowy Portu, w Oddziale Społecznym, w Sekcji Kulturalno-Oświatowej, m.in. redagowała cotygodniowy biuletyn „Z Dnia na Dzień”. W Gdyni urodziła syna Jacka (1947–1985), późniejszego prawnika^[2]. W 1947 zamieszkała w Bydgoszczy. Od 1948 do przejścia na emeryturę w 1974 była pracownikiem Rozgłośni Regionalnej Polskiego Radia w Bydgoszczy. Była m.in. kierownikiem redakcji kulturalnej oraz regionalnej oraz zastępcą kierownika audycji literackich. Współpracując przez wiele lat z Redakcją Muzyczną Polskiego Radia w Warszawie, napisała wiele artykułów poświęconych zagadnieniom kultury ludowej, które publikowały czasopisma: „Gazeta Pomorska”, „Ilustrowany Kurier Polski”, „Polskie Radio i Telewizja”, „Pomorze” i inne^[4].

Od 1950 dokumentowała sztukę i kulturę ludową, której poświęciła ponad 300 audycji radiowych. Nagrania prezentowano na antenie radiowej w cyklach pt. „Śladami etnografa”, „Śladami Kolberga”, „Ocalić od zapomnienia” oraz audycjach, m.in. „Wyzwolenie kosiarza”, „Ścięcie kani”, „Przywoływki”, „Podkoziołek”, „Klub Kawalerów”. Na podstawie nagrań Jachniny wydano „Śpiewnik Pałucki”, „Śpiewnik Kaszubski” i „Śpiewnik Kujawski”, do których napisała słowo wstępne^[5].

Ponad 800 taśm magnetofonowych przekazała Muzeum Etnograficznemu w Toruniu. Opracowała rozdział „Sztuka Ludowa” w książce Bydgoskie w XX-leciu oraz historię Wicka Rogali w zbiorze reportaży Przebudzenie zaścianka. Organizowała także wystawy i konkursy folklorystyczne, uczestniczyła w przygotowaniu licznych publikacji poświęconych kulturze ludowej, w tym śpiewników.

W latach 1955–1970 była członkiem Toruńskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego^[5]. Należała do założycieli Kujawsko-Pomorskiego Towarzystwa Kulturalnego w Bydgoszczy, była członkiem jego zarządu, oraz przewodniczącą sekcji kultury ludowej.

Wnukiem Anny Jachniny jest ceniony trębacz jazzowy Wojciech Jachna^[6].

Zmarła w 1996 w Bydgoszczy, pochowana na cmentarzu katolickim św. Wincentego à Paulo^[2].

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1972)^[2]
• Srebrny Krzyż Zasługi (1954)^[1]
• Krzyż Armii Krajowej^[2]
• Medal Stolema (1975)^[7]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”^[4]

• Nagroda Artystyczna Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy^[4]
• Nagroda Polskiego Radia „Złoty Mikrofon” za zdobywanie dokumentów folkloru polskiego (1970)
• Nagroda im. Oskara Kolberga w kategorii: działalność naukowa, dokumentacyjna, animacja i upowszechnianie kultury (1979)^[8]
• Nagroda Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Etnograficznego w Toruniu za zasługi dla poznania, ochrony i popularyzacji kultury ludowej Pomorza i Kujaw (1985)^[2]

W 2018 przy ul. Francuskiej 15 w Warszawie odsłonięto tablicę poświęconą pamięci Anny Jachniny^[9].

• Katarzyna Maniewska Anna Jachnina (1914–1996) – autorka najpopularniejszej piosenki okupowanej Warszawy. Biografia zapomniana, [w:] Nie tylko niezłomni i kolaboranci... Postawy dziennikarzy w kraju i na emigracji 1945–1989, wyd. IPN, Warszawa 2014, s. 109–133
• Marcin Karnowski, Ziarnko piasku. Rzecz o Annie Jachninie, Fundacja Vlepvnet, Warszawa 2016.
• Marcin Karnowski, Mapy czasu (słuchowisko), Bydgoszcz, Warszawa, Oświęcim 2019.

• Anna Jachnina (1914–1996), dziennikarka radiowa, członkini ZWZ-AK
• Zabić wojnę śmiechem. Opowieść o Annie Jachninie – autorce słów piosenki „Siekiera, motyka...”. Strefa Biznesu (Media Regionalne), 28 czerwca 2010. [dostęp 2012-08-30].
• Poznaj Annę Jachninę, autorkę „Siekiery, motyki...”. MM Moje Miasto, 14 listopada 2010. [dostęp 2012-08-30].