Anna Piksa

Anna Piksa
siostra Maria Samuela CSSF

siostra Samuela

Data i miejsce urodzenia	25 maja 1849 Czerniec
Data i miejsce śmierci	20 grudnia 1938 Kraków
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	Felicjanki
Śluby zakonne	1905
Odznaczenia

Anna Piksa, znana jako siostra Maria Samuela, także siostra Samuela (ur. 25 maja 1849 w Czerńcu, zm. 20 grudnia 1938 w Krakowie) – felicjanka i działaczka społeczna. W latach 1867–1932 pracowała w krakowskiej jadłodajni wydającej posiłki ubogim i studentom. W 2022 Kuchnia Społeczna s. Samueli, prowadzona nadal przez siostry felicjanki, obchodziła 150-lecie działalności.

Urodziła się 25 maja 1849 w Czerńcu, w zamożnej rodzinie rolniczej^[1]. Jej rodzicami byli Józef i Regina z d. Duda. Miała starszego brata Wincenta. Ukończyła trzy klasy szkoły podstawowej^[2].

W 1867 wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Felicjanek w Krakowie. W tym samym roku złożyła profesję zakonną i rozpoczęła pracę w prowadzonej przez siostry felicjanki stołówce dla młodzieży^[2][3]. Profesję wieczystą złożyła w 1905^[1]. Początkowo pomagała s. Józefie Mikulińskiej, a w 1873 została kierowniczką stołówki^[4]. Wydawanie obiadów potrzebującym odbywało się przy furcie klasztornej, a od 1918 w osobnym budynku^[5]. Siostra Maria Samuela zauważyła, że wśród osób ubogich zgłaszających się po żywność przybyło „czterech żaków”, wobec czego postanowiła darmowymi posiłkami wspierać także krakowskich studentów^[6][7]. Działalność ta została rozszerzona, dzięki czemu do kuchni trafiały nie tylko produkty spożywcze, ale także książki i odzież^[8]. Często sama kwestowała dla ubogich studentów, ale także dla potrzebujących pomocy gimnazjalistów^[9][a].

Siostra Samuela w swoim zgromadzeniu zakonnym „znalazła obie rzeczy potrzebne człowiekowi do owocnej pracy: wolność czynu w ramach zwartej organizacji”^[10]. W 1910 za działalność charytatywną została odznaczona przez cesarza Franciszka Józefa I Medalem Elżbiety „Za zasługi pełne miłości i poświęcenia trudy”^[2][11]. W Krakowie była nazywana „opiekunką młodzieży”^[12]. Otrzymywała subwencje z Prezydium Rady Ministrów, od władz województwa krakowskiego, banków i Kapituły Katedralnej^[13]. W 1927 Polska Akademia Umiejętności przyznała jej nagrodę im. Jerzmanowskich w wysokości 1500 złotych^[2][b]. Statut i regulamin „Kuchni S. Samueli” zostały zatwierdzone w 1928 przez księcia arcybiskupa Adama Stefana Sapiehę. Z powodów zdrowotnych od 1929 s. Samuela nie zarządzała już kuchnią, a w 1932 przestała w niej pracować^[9]. Istnieją rozbieżności co do liczby wydanych przez kuchnię posiłków: ponad 2 miliony^[1] lub prawie 4 miliony^[8][14]; w 1935 żywiła dziennie 267 osób^[13]. W 1938 „Ilustrowany Kurier Codzienny” publikował darczyńców „na obiady dla uczniów s. Samueli”^[15].

Zmarła 20 grudnia 1938 w Krakowie^[16]. Pogrzeb prowadził arcybiskup Adam Sapieha. Została pochowana w grobowcu zgromadzenia na Cmentarzu Rakowickim^[2][17].

Jej brat Wincenty Piksa (1836–1927) przyjął święcenia kapłańskie w 1863 roku. Był proboszczem, dobroczyńcą i publicystą w Krakowie, a także jednym z redaktorów pisma „Krzyż”. Był znawcą języka łacińskiego, używał także pisowni nazwiska „Pixa”^[1][18].

Była krewną Michała Piksy (1883–1945), działacza ludowego w Łącku w okresie międzywojennym, później więźnia Auschwitz i Dachau^[19][20].

• Medal Elżbiety „Za zasługi pełne miłości i poświęcenia trudy” od cesarza Austrii i króla Węgier Franciszka Józefa I (1910)^[2][11][c]
• Nagroda im. Jerzmanowskich Polskiej Akademii Umiejętności „za całą działalność humanitarną” (1927)^[9][22][d]

Zofia Starowieyska-Morstinowa napisała w „Tygodniku Powszechnym” w 1949 o s. Samueli: „za jej rozumną, energiczną, matczyną dobroć kochały ją całe pokolenia młodzieży, potem ci wszyscy, którzy młodzi być przestali”^[10].

Działająca od 1872 jadłodajnia została w 2013 przeniesiona do budynku Dzieła Pomocy św. Ojca Pio przy ul. Smoleńsk 4 w Krakowie. Wciąż nazywana jest Kuchnią Społeczną s. Samueli. W 2021 Polskie Radio 24 nadało wywiad z dyrektor Kuchni s. Bernadettą Słowik CSSF poświęcony działalności s. Samueli^[4]. W 2022 Kuchnia obchodziła jubileusz 150-lecia działalności^[24]. W 2026 Kuchnia otrzymała wyróżnienie Złoty Laur plebiscytu „Orły Gastronomii”^[25].