Antoni Łokuciewski
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 września 1885 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
po 1939 |
| Marszałek Sejmu Litwy Środkowej | |
| Okres |
od 3 lutego 1922 |
| Przynależność polityczna | |
 | |
| Odznaczenia | |
   | |
Antoni Łokuciewski (ur. 6 września 1885 w Miżanach[1][2], zm. po 1939 w ZSRR) – polski nauczyciel, działacz społeczny, samorządowy i polityczny, dyrektor gimnazjum w Oszmianie, marszałek Sejmu Litwy Środkowej.
Życiorys
Przez dwa lata uczęszczał do tajnej szkółki polskiej w Bojarach. W 1894 rozpoczął naukę w II Państwowym Gimnazjum w Wilnie, które ukończył w 1904. Rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim, jednak po jego zamknięciu wrócił na początku 1905 do Wilna. Zajmował się prywatnymi lekcjami. Uczył m.in. biedne dzieci w tajnej polskiej szkółce przy Kościele Bernardyńskim w Wilnie[1]. W 1906 rozpoczął studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu Moskiewskiego, które ukończył w 1911 z dyplomem pierwszego stopnia[1][3].
Po zakończeniu nauki rozpoczął pracę jako nauczyciel w prywatnym Gimnazjum Winogradowa w Wilnie, jednak ze już po trzech tygodniach został usunięty ze stanowiska przez kuratora okręgu wileńskiego Aleksego Ostroumowa ze względu na swoje wyznanie i pochodzenie[1]. Odbył służbę wojskową w armii rosyjskiej[4]. Został następnie nauczycielem matematyki w gimnazjum żeńskim w Kamiennej Stanicy nad Donem. Pełnił tam funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny, a także organizował liczne ochronki i szkółki dla dzieci polskich[3].
Po rewolucji październikowej, w czerwcu 1918 powrócił do Polski, zamieszkał w rodowym majątku Cieleżyszki w powiecie oszmiańskim i zaangażował się w organizację życia społecznego. Już w 1918 wspólnie z oszmiańskim dziekanem ks. Czesławem Górskim wystarał się u władz niemieckich o otwarcie Prywatnego Gimnazjum w Oszmianie z polskim językiem nauczania[3]. W 1919 został wybrany prezesem Rady Opiekuńczej powiatu oszmiańskiego. W czasie inwazji bolszewickiej wyjechał z rodziną do Łomży. W listopadzie 1920 Departament Oświaty Litwy Środkowej powołał go na stanowisko inspektora szkolnego powiatu oszmiańskiego[1]. Sprawował swoją funkcję do 11 lipca 1922, po czym wrócił do stanowiska dyrektora oszmiańskiego gimnazjum[3].
W 1922 został wybrany posłem na Sejm Litwy Środkowej z listy Rad Ludowych w okręgu nr IV (Oszmiana)[5][6]. 3 lutego 1922 został wybrany marszałkiem Sejmu, pokonując Witolda Bańkowskiego z Zespołu Stronnictw i Ugrupowań Narodowych stosunkiem głosów 58 do 45[7]. 22 lutego 1922 uchwalono przyłączenie Wileńszczyzny do Polski[8], a 24 marca marszałek Łokuciewski rozwiązał Sejm, oddając kompetencję Sejmu Litwy Środkowej Sejmowi II Rzeczypospolitej[9].
W okresie międzywojennym poświęcił się pracy nauczycielskiej i działalności na rzecz lokalnej społeczności. Był między innymi radnym Oszmiany i radnym powiatu oszmiańskiego[1][10]. Wszedł w skład wydziału powiatowego[11]. Był członkiem oddziału powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego, w którym pełnił funkcję przewodniczącego sekcji samorządowej oraz pracy i wychowania spółdzielczego[2]. W Oszmianie był członkiem zarządu Księgarni Polskiej[12]. Przed wyborami w 1928 został członkiem Wileńskiego Wojewódzkiego Komitetu Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem[13]. W 1931 został członkiem prezydium rady powiatowej BBWR[14]. Następnie został wybrany jej prezesem[15][1]. W wyborach w 1935 kandydował do Sejmu z list Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem w okręgu nr 49. Uzyskał 18859 głosów, jednak nie zdobył mandatu[16]. Był członkiem Rady Wojewódzkiej Wileńskiej. W 1935 został wybrany do jej Wydziału Wojewódzkiego oraz do Wojewódzkiej Komisji Zdrowia Publicznego i Opieki Społecznej[17].
11 listopada 1939 został aresztowany przez NKWD i osadzony w oszmiańskim więzieniu. Dalsze losy są nieznane. Prawdopodobnie wywieziono go do Workuty, gdzie zmarł z wycieńczenia w 1941[18].
Rodzina
Był synem Tomasza, szlachcica z powiatu oszmiańskiego, i Stefanii z Rogińskich. W 1911 ożenił się z Beniaminą z Pobiedzińskich (1887–1958), z którą miał córkę Zofię po mężu Szutowicz (1912–1979) oraz synów: Olgierda – który zmarł we wczesnym dzieciństwie, Witolda (1917-1990) – asa lotnictwa w randze pułkownika, a zarazem ostatniego dowódcę dywizjonu 303 oraz Jerzego (1923–1991) – żołnierza AK, walczącego w oszmiańskich oddziałach[2][18].
Ordery i odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (7 listopada 1929)[19]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[2]
- Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (20 grudnia 1938)[18]
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 Kurjer Wileński, R.12, nr 231 (24 sierpnia 1935), s. 5.
- 1 2 3 4 Tomasz Kiejdo, Oszmiańskie historie – Antoni i Beniamina Łokuciewscy [online], Kresowy Serwis Informacyjny, 19 grudnia 2021 [dostęp 2025-07-16].
- 1 2 3 4 Sejm Wileński 1922 ↓, s. VII.
- ↑ Kurjer Warszawski, R.102, nr 35 (4 lutego 1922) - wyd. poranne, s. 1.
- ↑ Wybory do sejmu w Wilnie 8 stycznia 1922: oświetlenie akcji wyborczej i jej wyników na podstawie źródeł urzędowych, Wilno 1922, s. 92.
- ↑ Dziennik Urzędowy Tymczasowej Komisji Rządzącej. Litwa Środkowa, R. 3, nr 6 (17 lutego 1922) = nr 56, s. 68.
- ↑ Sejm Wileński 1922 ↓, s. II/6.
- ↑ Sejm Wileński 1922 ↓, s. X/20.
- ↑ Sejm Wileński 1922 ↓, s. XVI.
- ↑ Antoni Łokuciewski, Józef Zubiel (red.), Pamiętnik Zjazdu Gospodarczego w Oszmianie w dniu 11 października 1931 r., Wilno 1932, s. 97 (pol.).
- ↑ Dziennik Wileński, R.6, nr 177 (2 grudnia 1922), s. 4.
- ↑ Słowo, R.2, nr 67 (23 marca 1923), s. 4.
- ↑ Kurjer Wileński, R. 5, nr 31 (9 lutego 1928), s. 1.
- ↑ Kurjer Wileński, R.8, nr 62 (17 marca 1931), s. 3.
- ↑ Kurjer Wileński, R.9, nr 120 (29 maja 1932), s. 3.
- ↑ Kurjer Wileński, R.12, nr 248 (10 września 1935), s. 1.
- ↑ Dziennik Wileński, R.19, nr 30 (31 stycznia 1935), s. 6.
- 1 2 3 Oszmiańszczyzna: Antoni Łokuciewski i jego rodzina [online], www.oszmianszczyzna.pl [dostęp 2022-04-23].
- ↑ M.P. z 1929 r. nr 264, poz. 615 „za zasługi na polu szkolnictwa, pracy oświatowej oraz wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego”.