Antoni Anzelm Noniewicz

Noniewicz urodził się w 1836 na terenie parafii mereckiej. Pochodził ze szlachty^[3]. Przed rozpoczęciem życia zakonnego studiował architekturę i malarstwo. Informacje o jego zainteresowaniach artystycznych zachowały się m.in. w korespondencji pisanej po łacinie i włosku do władz generalnych zakonu trynitarzy, odnalezionej w archiwum zakonnym przy San Carlo alle Quattro Fontane w Rzymie^[1].

W 1857 wstąpił do klasztoru trynitarzy na Antokolu w Wilnie, ostatniego istniejącego wówczas klasztoru polsko-litewskiej prowincji zakonu, i przyjął imię zakonne Anzelm od św. Antoniego. W latach 1857–1860 odbywał tam formację zakonną, a w 1860 złożył śluby zakonne^[3]. W 1861 przyjął w Wilnie święcenia kapłańskie z rąk biskupa wileńskiego Adama Stanisława Krasińskiego^[4].

18 września 1864, w ramach represji władz rosyjskich po powstaniu styczniowym, klasztor trynitarzy na Antokolu został skasowany^[4]. Noniewicz zabezpieczył wówczas część archiwum klasztornego i, za zgodą dawnego przełożonego, zabrał także szereg obrazów. Zanim rozpoczął regularną posługę jako kapłan diecezjalny, został przeniesiony do klasztoru karmelitów^[1].

Według lokalnych opracowań po kasacie klasztoru pracował jako wikariusz m.in. w Żyżmorach i Żaślach, a następnie przy kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Wilnie^[3].

W kolejnych latach pełnił posługę w różnych parafiach diecezji wileńskiej. Od 1870 pracował w Komajach, od 1872 w Daugieliszkach, od 1875 w Niemoniunach, a od 1888 w Jeznie^[5]. W 1891 otrzymał godność kanonika honorowego wileńskiego^[3].

Noniewicz wykorzystywał w pracy duszpasterskiej znajomość architektury i sztuki. Według badań Mirosławy Sobczyńskiej-Szczepańskiej w miejscowościach, w których był proboszczem, dokonywał modernizacji zastanych świątyń albo uczestniczył w budowie nowych kościołów^[1].

Szczególnym przykładem tej działalności był kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Niemoniunach. Powstała tam drewniana, trójnawowa świątynia neogotycka z dwuwieżową fasadą, ostrołukowymi oknami i dekoracją architektoniczną nawiązującą do gotyku^[1].

20 marca 1894 Noniewicz objął urząd proboszcza parafii św. Antoniego Padewskiego w Sokółce i dziekana sokólskiego. Równocześnie był nauczycielem religii w miejscowej szkole powiatowej^[3].

Najważniejszym przedsięwzięciem budowlanym Noniewicza była rozbudowa kościoła św. Antoniego Padewskiego w Sokółce. Wzniesiona w latach 1840–1848 trójnawowa świątynia z czasem okazała się zbyt mała dla rozległej parafii. Projekt jej rozbudowy przygotował inżynier Wacław Chrościcki, a 10 stycznia 1900 zatwierdził go konsystorz wileński^[6].

Prace prowadzono w latach 1901–1904. W bocznych ścianach dotychczasowego kościoła wykonano otwarcia prowadzące do dwóch nowych naw oraz dobudowano dwie kaplice boczne, zakrystię za ołtarzem głównym i pomieszczenia pomocnicze. W rezultacie świątynia uzyskała układ pięcionawowy^[7][3].

We wrześniu 1903 Noniewicz informował administratora diecezji wileńskiej o zakończeniu budowy ścian i dachu jednej z nowych naw oraz kaplicy i zwrócił się o ich poświęcenie^[6].

Według miejscowej kroniki parafialnej, powołującej się na relacje duchownych pamiętających Noniewicza lub współpracujących z nim, sam proboszcz miał odegrać zasadniczą rolę w opracowaniu koncepcji powiększenia kościoła. Zachowane w Archiwum Archidiecezjalnym w Białymstoku dokumenty oraz zapiski w kronice parafialnej wskazują, że Noniewicz osobiście i szczegółowo nadzorował realizację inwestycji. Zwracał uwagę na błędy wykonawcze, zawyżane rachunki i zakup niewłaściwych materiałów. Jako dziekan interesował się również inwestycjami budowlanymi prowadzonymi w innych parafiach dekanatu^[1][8].

W 1897 poświęcił kamień węgielny pod budowę nowego kościoła w Dąbrowie, a 21 kwietnia 1902 dokonał poświęcenia wzniesionej tam świątyni^[9].

Noniewicz przyczynił się ponadto do powiększenia sokólskiego cmentarza grzebalnego^[3]. Samodzielnie zajmował się także konserwacją dawnych obrazów znajdujących się w kościele parafialnym^[1].