Antoni Biłas

Antoni Biłas
Data i miejsce urodzenia

1921
Lwów

Data i miejsce śmierci

1 grudnia 1997
Łódź

Dziedzina sztuki

rzeźba

Antoni Biłas (ur. 1921 we Lwowie, zm. 1 grudnia 1997 w Łodzi) – polski rzeźbiarz.

Wykształcenie

Antoni Biłas ukończył Państwowy Instytut Sztuk Plastycznych we Lwowie; studiował pod kierunkiem Józefa Starzyńskiego i Mariana Wnuka. Należał do Związku Polskich Artystów Plastyków.

Pomniki

  • 1950 – Pomnik Robotnika i Robotnicy w Łodzi. Pomnik został wykonany z gipsu. Został rozebrany po uszkodzeniu wynikłym z eksplozji w 1952. Współautorzy: Józef Starzyński, Wacław Wołosewicz[1].
  • Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzi. Odbudowa pomnika w starym, przedwojennym kształcie, pod nadzorem artystycznym Mieczysława Lubelskiego (twórcy, który projektował i realizował go 30 lat wcześniej) – Antoni Biłas wykonał płaskorzeźby, Elwira i Jerzy Mazurczykowie wykonali posąg Tadeusza Kościuszki na cokole (1960).
  • Mauzoleum i muzeum na Radogoszczu w Łodzi – autor, razem z Wacławem Wołosewiczem, betonowych płaskorzeźb w murze okalającym Mauzoleum (1961), autor płaskorzeźby figuralnej w drewnie "Opłakujące" (1976).
  • 9 czerwca 1966 – Pomnik Czynu Zbrojnego Gwardii Ludowej i Armii Ludowej w Muzeum w Polichnie. Pomnik wykonany w betonie. Decyzja o jego budowie zapadła na posiedzeniu Zarządu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację 1 lutego 1966 r.[2][3] W latach dziewięćdziesiątych XX w. lico pomnika uległo zmianie. Obecnie widnieją na nim daty 1939 i 1956, rozdzielone znakiem Polski Walczącej[4].
  • 14 grudnia 1968 – Pomnik Bojowników o Wyzwolenie Społeczne i Narodowe w Pabianicach. Pomnik został odsłonięty 15 grudnia 1968 r. w 20-lecie zjednoczenia PZPR rocznicę oraz 50. rocznicę powstania KPP. Pomnik wykonany w betonie. W 2022 roku rozebrany zgodnie z ustawą o dekomunizacji przestrzeni publicznej[5].
  • 28 września 1969 – Pomnik Stu Straconych w Zgierzu na Placu Stu Straconych w Zgierzu. Pomnik wykonany w betonie. Napis na pomniku brzmi: ”Stu Polakom bestialsko zamordowanym przez hitlerowskiego okupanta 20.III.1942 r. Społeczeństwo miasta Zgierza” 20 marca 1942 r. Niemcy spędzili siłą około 6 tysięcy osób na dawny plac stodół (ówczesne wysypisko śmieci) i na ich oczach rozstrzelano 100 (96 mężczyzn i 4 kobiety) niewinnych Polaków. Był to odwet za zastrzelenie dwóch SS-Mannów przez sierżanta Wojska Polskiego Józefa Mierzyńskiego. Władze niemieckie wiedziały kto jest sprawcą zabójstwa, ale w celu sterroryzowania narodu polskiego stosowano odpowiedzialność zbiorową. Ciała rozstrzelonych wywieziono do lasu lućmierskiego i tam je pogrzebano. Po wojnie przeprowadzono ekshumację do zbiorowej mogiły, znajdującej się w lesie w pobliżu trasy ozorkowskiej. Dla uczczenia ofiar zbrodni nazistowskich społeczeństwo Zgierza w miejscu egzekucji przy zbiegu ulic Piątkowskiej i J. Piłsudskiego wzniosło pomnik[6].
  • 27 marca 1982 – Pomnik Leona Schillera w Łodzi. Rzeźba wykonana w granicie. Monument powstał dzięki składkom mieszkańców Łodzi z inicjatywy Kazimierza Dejmka.

Zdjęcia pomników autorstwa Antoniego Biłasa (wybrane)

Przypisy

  1. ↑ Piotr Strzemieczny, Maria Nowakowska, Plenerowa Galeria Rzeźby, Taurus Edukacja i Kultura, 29 września 2020 [dostęp 2022-04-15] (pol.).
  2. ↑ Pomnik i Muzeum Czynu Zbrojnego GL i AL – sztuka.net [online], sztuka.net [dostęp 2019-05-25] (pol.).
  3. ↑ Poznaj Polskę i jej sąsiadów z Polą Neis.
  4. ↑ Historia oddziału w Polichnie | Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim [online], muzeumpiotrkow.pl [dostęp 2019-05-25] (pol.).
  5. ↑ Telewizja Polska S.A, Komunistyczny pomnik w Pabianicach usunięty [online], lodz.tvp.pl [dostęp 2022-12-08] (pol.).
  6. ↑ 75. rocznica Zbrodni Zgierskiej: „Dziś za jednego Niemca śmierć poniesie 50 Polaków” | dzieje.pl – Historia Polski [online], dzieje.pl [dostęp 2019-05-25] (pol.).