Antoni Brykczyński

Antoni Brykczyński

profesor
Kraj działania	Królestwo Polskie II Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia	23 maja 1843 Ossa
Data i miejsce śmierci	7 stycznia 1913 Goworowo
Proboszcz Goworowa
Okres sprawowania	1882–1913
Wyznanie	katolicyzm
Prezbiterat	12 sierpnia 1866

Antoni Brykczyński (ps. „Gwiażdzic”) (ur. 23 maja 1843 w Ossie niedaleko Opoczna, zm. 7 stycznia 1913 w Goworowie) – duchowny, historyk sztuki, bibliograf, długoletni proboszcz parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Goworowie.

Był synem Stanisława Brykczyńskiego i Wandy z hrabiów Zamoyskich^[1]. Jego dziadek był szambelanem Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz posłem na Sejm Królestwa Polskiego w 1818^[2].

Kształcił się w domu pod okiem zatrudnionych nauczycieli, następnie w szkole powiatowej Białej Podlaskiej (1853–1855)^[3] i w gimnazjum realnym w Warszawie^[1], które ukończył w 1860^[4]. Od 1861 uczył się w seminarium kieleckim. W 1863 brał wraz z braćmi Stefanem i Stanisławem udział w powstaniu styczniowym. Brał udział w walkach w Lubelskiem i Sandomierskiem w partii Kajetana Cieszkowskiego „Ćwieka”^[4]. Był kapelanem więziennym. Następnie kontynuował naukę w Wyższym Seminarium Duchownym w Płocku. Święcenia kapłańskie przyjął 12 sierpnia 1866 z rąk bp. Wincentego Teofila Popiela^[1]. Następnie uczył się w Akademii Duchownej w Warszawie, gdy ta została zamknięta (1867), przeniósł się na krótko, do 1868, do Akademii Duchownej w Petersburgu^[1]. Naukę zakończył z powodu problemów zdrowotnych^[2][4].

W latach 1868–1880 był profesorem seminarium w Pułtusku, a potem w Płocku, ucząc języka polskiego, historii, nauki wymowy i teologii dogmatycznej^[1][4]. Przez jakiś czas był wicerektorem seminarium w Płocku^[3]. Następnie był proboszczem w Trzepowie koło Płocka (1870–1879), w Pałukach (1880–1886) i Goworowie (1887–1913). W Pałukach z jego inicjatywy dokończono budowę kościoła, który wyposażył^[1] m.in. w zaprojektowane przez siebie obrazy w ołtarzu głównym^[3]. Przeprowadził renowację kościoła w Goworowie. Założył we wsi sklep, ochronkę, Kasę Pożyczkowo-Oszczędnościową, mleczarnię, bibliotekę z czytelnią oraz szkoły wiejskie w okolicy^[1], a także spółdzielnię rolniczą „Gwiazda”, Spółdzielnię Spożywców „Nadzieja” i Koło Polskiej Macierzy Szkolnej^[3].

W latach 70. i 80. XIX wieku prowadził badania archeologiczne w okolicach Płocka. Znalazł i opisał m.in. groby popielnicowe oraz naczynia ceramiczne i krzemienne^[3]. Był członkiem komisji archeologicznej Komisji Sztuki i Komisji Archeologicznej Akademii Umiejętności oraz Towarzystwa Naukowego Płockiego^[1], któremu przekazał swoje archiwum^[3].

Publikował w „Przeglądzie Katolickim”, „Tygodniku Illustrowanym”, „Korespondencie Płockim”, „Kwartalniku Teologicznym”, „Słowie”, „Biesiadzie Literackiej”, „Kronice Rodzinnej”^[1], „Bibliotece Warszawskiej”, „Zbiorze Wiadomości do Antropologii Krajowej”, „Kłosach”, „Niwie”, „Kurierze Warszawskim” i „Mazurze”, a także we francuskim „Revue de l’Art Chrétien”^[4]. Bibliografia jego prac to ponad 300 pozycji^[2]. Popularyzował działania Towarzystwa Popierania Przemysłu Ludowego, zachęcał czytelników do zbierania przejawów folkloru (pieśni, zwrotów językowych, wierszy itp.). Zwracał uwagę na potrzebę kształcenia dzieci i zaniechania kar cielesnych. Często pisał o obrzędowości dorocznej i świątecznej. Podejmował wątki patriotyczne. Opisywał m.in. ludność kurpiowską w Puszczy Zielonej i Puszczy Białej^[3].

Miał tytuł Kanonika Gremialnego Kolegiaty Pułtuskiej oraz Prałata Domowego Jego Świątobliwości^[1].

Spoczywa w grobowcu z matką na cmentarzu parafialnym w Goworowie. W miejscowym kościele znajduje się tablica go upamiętniająca^[1].

• Dom Boży – to jest praktyczne wskazówki budowania, naprawiania i utrzymania kościołów, 1888^[3];
• Gawędy ogrodnicze, 1882^[5][6];
• Legendy, 1881;
• O obowiązkach panów i sług, 1885;
• Opowiadania pana Jacentego, 1880^[7];
• Podręcznik praktyczny ikonografii chrześcijańskiej, 1894
• Przemysł ludowy, 1909^[3]
• Żywoty boga Rodzicy, 1879.

• Maria Brykczyńska: Brykczyński Antoni. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 27–28. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0.

• Utwory Antoniego Brykczyńskiego w serwisie Polona.pl