Antoni Garczyński

Po wybuchu wiosną 1809 wojny z Austrią Garczyński został mianowany naczelnikiem i pełnomocnikiem Rady Stanu^[3]. Obawiając się, iż niedoświadczone wojsko nie zdoła skutecznie obronić ziem polskich przed atakiem austriackiej armii, Garczyński początkowo sprzeciwiał się zbrojeniom, nie chcąc narażać ludności na ewentualne represje^[2]. Później jednak podjął działania przeciwko ludności niemieckiej zamieszkującej tereny Kaliskiego, żądając ustanowienia specjalnych sądów dla zdrajców, a także forsował własne plany wojskowe ataku na Łęczycę^[2] lub Kraków^[8], by odciążyć obleganą przez Austriaków Częstochowę^[3], przez co popadł w konflikt z gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim, dowodzącym polskimi siłami w zachodnich departamentach Księstwa^[2].

Wiosną 1812 prefekt organizował w Kaliszu niespodziewaną wizytę króla Westfalii Hieronima Bonaparte, cesarskiego brata, który przybył do miasta 13 kwietnia^[9], wraz z całą swoją świtą, dworem i dowodzoną przez siebie dywizją^[a]. Nie posiadając odpowiednich funduszy, Garczyński zwrócił się o pomoc finansową do ministra spraw wewnętrznych i ministra skarbu^[9]. Niestety, prawie cały koszt kilkudniowej królewskiej wizyty (ponad 12 tys. franków) spadł na miasto i tamtejszą gminę żydowską, przez co mieszkańcy Kalisza długo pamiętali o swoich utraconych pieniądzach i jeszcze w 1848 domagali się ich zwrotu^[9].

W okresie przegotowań do wojny z Rosją (1812) Garczyński sprawnie zorganizował dostawy żywności dla wielonarodowej Wielkiej Armii^[3]. Po klęsce Napoleona zajmował się ewakuacją urzędów i pomocą dla uchodźców z Warszawy, Lublina, Siedlec, Poznania i Bydgoszczy^[2]. Gdy armia rosyjska w 1813 wkraczała na tereny Księstwa Warszawskiego, polski rząd i wojsko opuściły Warszawę. Wtedy rekrutacja żołnierzy do odtworzonej armii polskiej odbywała się tylko z ziem departamentów poznańskiego, krakowskiego, radomskiego i kaliskiego, bo sześć pozostałych zajęli Rosjanie^[10]. Garczyński po raz kolejny wykazał się zmysłem organizacyjnym i pobór żołnierza najlepiej przebiegł właśnie w departamencie kaliskim, pod zarządem prefekta i gen. Benedykta Łączyńskiego, dowódcy wojskowego departamentu^[10]. Garczyński sformował też uzbrojone w kosy^[10] oddziały gwardii narodowej^[2]. Po przegranej bitwie pod Kaliszem (13 lutego 1813) Garczyński znowu zajął się ewakuacją władz polskich i francuskich z terenów podległego sobie departamentu w kierunku Krakowa, gdzie przebywali polscy ministrowie i naczelne dowództwo armii^[2]. Tam ponownie dał się poznać jako sprawny organizator dowozu żywności i zaopatrzenia dla wojska^[10]. Następnie wraz z siłami polskimi, dowodzonym przez księcia Józefa Poniatowskiego, udał się do Niemiec. Rozstrzygającą bitwę pod Lipskiem (16–19 października 1813) przeczekał w niedalekim Dreźnie, gdzie jednak padł ofiarą epidemii tyfusu^[3].