Apademak

Apademak

𐦠𐦧𐦡𐦷𐦡𐦨𐦲

Występowanie	mitologia kuszycka
Wcielenie zwierzęce	lew
Teren kultu	Nubia, Kusz
Szczególne miejsce kultu	Naqa, Meroe, Al-Musawwarat as-Safra
Rodzina
Żona	Amesemi

Apademak, Apedemak – w mitologii kuszyckiej bóg wojny, podbojów i imperiów, ściśle powiązany z Amonem. Przedstawiany jako dorosły człowiek z głową lwa, albo (jak w świątyni w Naqa) wąż z głową lwa. W Meroe był głównym bóstwem kuszyckiego panteonu.

Ze względu na to, że zdobienia lwów, były używane przy pochówkach wysoko postawionych osób, jest możliwe, że te wczesne kermańskie zdobienia wyewoluowały w Apademaka. Jednakże nie jest wiadome czy te zdobienia w Królestwie Kerma, były czczone jako bogów z dedykowanymi świątyniami (podobnie jak później w Napacie i Meroe), czy jako legendy, czy też jako część folkloru^[1].

Apademak pojawia się głównie w czasie kultury meroickiej. Jest jednak możliwe, że Apademak istniał już za czasów Królestwa Kerma, gdzie lwy były często używane w sztuce i amuletach

Apademak jest głównie rozumiany jako bóg wojny, dodatkowo jest również bogiem podbojów jak i potęgi militarnej. Na płaskorzeźbach w Al-Musawwarat as-Safra, i Naqa, Apademak nosi skórzaną zbroję lub pancerz oraz strzały. Są to bronie, które są powiązane z Nubijczykami. Inne przedstawienia Apademaka to zabijanie wroga lub trzymanie wroga na łańcuchu podległych w bitwie^[2]. W świątyni w Naqa, Apedemak jest przedstawiony jako latający orzeł, z uskrzydlonym słońcem, co sugeruje, że Apademak mógł być uznawany za bóstwo solarne^[3].

Dodatkowo Apademak, jest również uznawany za boga żyzności oraz stworzenia. Jeden hymn w Świątyni Lwa w Musawwarat as-Safra zwraca się do niego jako "[Bóg] który zapewnia pożywienie dla całej ludzkości w imieniu 'obudzonego nietkniętego'...'Pana życia'."^[4] Inne przedstawienie Apedemaka w tej roli jest w Sanktuarium w Naqa, gdzie bóg trzyma zborze, symbol urodzaju.

Jako Meroetycki bóg imperiów, Apademak jest związany z procesem wyboru i uznania nowych władców. Wiele reliefów ukazuje królów oraz królowe podczas inwestytury, elekcji i koronacji. W tych scenach Apedemak jest tym który legitymizuje nowego członka rodziny królewskiej dotykając łokcia tej osoby.

Apademak był również powiązany z wojownikami, odwagą, władzą monarszą, oraz królewskością, wraz z jego małżonką Amesemi, która była bóstwa lunarnym.^[5]

Podczas Nowego Państwa, egipski bóg Amon został dołączony do wierzeń Nubijczyków, jako główny bóg opiekuńczy królestwa. Po wprowadzeniu kultu Apademaka w okresie meroickim, Amon był równie ważny co Apademak, lub był on od niego ważniejszy. Powiązania Amona z wodą i żyznością (co z kolei było łączone z wylewami nilu) również przypisywano Apademakowi. Dodatkowo zarówno Amon jak i Apademak byli bogami, którzy przyznawali władzę królewską oraz przedstawiali nowych władców, co jest widoczne na płaskorzeźbach w Al-Musawwarat as-Safra^[1]. Przez to, że Apademak i Amon posiadają podobne role w Nubijskim panteonie mogło powodować napięcia, który to z tych bogów jest najważniejszy^[6].

Jest znane kilka świątyń meroickich poświęconych Apademakowi w regionie Butana w Sudanie. Świątynie te występują w Naqa, Meroe oraz Al-Musawwarat as-Safra^[7][8]

Świątynia Lwa w Al-Musawwarat as Safra

Najwcześniejsze przedstawienie Apademaka występuje w Świątyni Lwa w Al-Musawwarat as-Safra. Została ona wybudowana w III wieku p.n.e, podczas panowania króla Arnechamaniego. Uznaje się, że ta świątynia jest najstarszą świątynią poświęconą Apademakowi.^[9]. Pomimo tego że w tej świątyni występuje dużo różnych innych bogów, to uznaje się, że jest ona poświęcona właśnie Apademakowi, ponieważ jego przedstawienia są najbardziej okazałe. Na reliefach na północnej ścianie Apademak występóje z innymi nubijskimi jak i egipskimi bogami np. rogatym Amonem, Satet, Horusem i Izydą. Na zachodniej ścianie, która niestety nie została tak dobrze zachowana, zawiera tylko częściowo zachowaną postać rozpoznaną jako Apademak. Amerykański egiptolog Louis Vico Žabka uważa, że na kolumnach w świątyni występuje Apademak nie w formie człowieka z głową lwa, lecz jako pełny lew^[2]. Kilka ścian wspomina rejon Butana w Nubii, co sugeruje, że stamtąd pochodzi kult Apodemaka. Inne hymny w tej świątyni nawiązują do roli Apademaka jako boga stwórcę i żyzności^[1].

Sanktuarium Apademaka w Naqa

Wybudowane podczas panowania Natakamaniego oraz jego matki Amanitore. Sanktuarium znajduje się 130 km na północny wschód od Chartumu. To stanowisko jest datowane na koniec II wieku p.n.e oraz koniec I wieku p.n.e, posiada wiele budowli oraz świątyń. Uważa się, że ta świątynia jest zainspirowana przez świątynię w Al-Musawwarat as-Safra. W tym sanktuarium Apademak jest przedstawiony z łukiem oraz kołczanem, ukazując Apademaka jako boga wojny i polowań^[9]. Ukazanie Amona i Apademaka razem w tej świątyni sugeruje współzarządzanie pomiędzy bóstwami w tym rejonie.