Archipelag Ansona

Archipelag Ansona (ang. Anson Archipelago) – domniemana grupa wysp na północnym Oceanie Spokojnym, rozciągająca się między Wyspami Japońskimi a Hawajami. Wyspy te pojawiały się na mapach od XVI do XX wieku, jednak większość z nich okazała się w rzeczywistości nie istnieć. Były wśród nich wymieniane m.in.: Los Jardines (Garden Islands), Ganges, Morrell, Byers, Rica de Oro i Rica de Plata, Wake i Marcus^[1]. Tylko te dwie ostatnie istnieją w rzeczywistości, zaś pomiędzy Wyspami Japońskimi a atolem Kure, najdalszym na zachód z grupy Północno-Zachodnich Wysp Hawajskich, nie ma żadnego lądu. Nazwa archipelagu upamiętniała George’a Ansona, angielskiego admirała, który w 1742 roku zdobył hiszpański galeon Covadonga z ładunkiem srebra i cennymi mapami^[2][3].

Hiszpańscy żeglarze, pływający między koloniami imperium w Hiszpańskich Indiach Wschodnich (obecnie Filipiny) a Nową Hiszpanią (Meksykiem), potrzebowali bezpiecznego portu w długiej podróży przez Pacyfik, gdzie mogliby odpocząć, uzupełnić zapasy i przeprowadzić naprawy. W 1529 roku jeden z takich żeglarzy, Álvaro de Saavedra Cerón spędził kilka dni na wyspach, na których spotkał przyjaznych krajowców i które nazwał Los Buenos Jardines, „Piękne ogrody”. W 1543 roku w to miejsce dotarł także okręt z wyprawy, którą kierował Ruy López de Villalobos. Wyspy znajdowały się w pobliżu równoleżnika 9° N, prawdopodobnie był to któryś z archipelagów Karolinów; późniejsi kartografowie z nieznanych powodów umieścili je w pobliżu równoleżnika 21° N. W 1788 roku Thomas Gilbert i John Marshall szukali, lecz nie odnaleźli tych wysp, ale zmiana kursu zapisana w dziennikach okrętowych sprawiła, że kartografowie błędnie przypisali Marshallowi ich ponowne odkrycie. Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna wykreśliła Los Jardines/Garden Islands z map dopiero w 1973 roku^[4].

Hiszpanie długo poszukiwali podobnego bezpiecznego portu na północnym Pacyfiku. Nieznane jest źródło plotki, jakoby około 150 lig morskich na wschód od Japonii miały leżeć dwie wyspy: Rica de Oro i Rica de Plata („Bogata w złoto” i „bogata w srebro”). Jako pierwsza próbowała je zlokalizować w 1587 roku wyprawa Pedro de Unamuno. W XVII i XVIII wieku trwały nasilone poszukiwania, które odciągały uwagę i zasoby Hiszpanów od terytoriów w Ameryce Północnej, w szczególności Kalifornii. Zostały zarzucone dopiero w 1768 roku. Te legendarne wyspy widniały także na mapach Jamesa Cooka, choć on w trakcie swoich wypraw nie podjął ich poszukiwania. Jeszcze w 1801 roku kapitan Crespo z okrętu El Rey Carlos opisał znacznych rozmiarów wyspę z zatoką po wschodniej stronie, rzekomo położoną na 34°N 169°E/34,000000 169,000000, przez co Rica de Plata znalazła się na mapach Pacyfiku jeszcze w XIX i na początku XX wieku^[5].

Amerykanin Benjamin Morrell opisał swoje podróże w pamiętnikach zatytułowanych The Narrative of Four Voyages. Morrell twierdził, że w trakcie swojej drugiej wyprawy w 1825 roku płynął na zachód wzdłuż łańcucha Wysp Hawajskich i odwiedził lądy położone poza atolem Pearl i Hermes. Opisał ze szczegółami lądowania na dwóch wyspach, z których pierwszą określał mianem wyspy Byersa, a drugą miał odkryć. Miały być one położone już na zachód od południka 180°. Obie te wyspy są konfabulacją autora; nazwisko Byers nosił armator, który zatrudniał Morrella. Na niektórych mapach wyspa Byersa jest identyfikowana z (również nieistniejącą) wyspą Patrocinio, którą miał odkryć w zbliżonym miejscu w 1799 r. hiszpański kapitan Zipiani. Już w XIX wieku istniały poważne wątpliwości co do położenia tych wysp; do 1910 roku linia zmiany daty była wygięta w kierunku zachodnim, aby wyspy Morrella i Byersa znajdowały się po tej samej stronie, co archipelag hawajski^[6][7][8][9].

Wyspa Ganges pojawiła się na europejskich mapach w latach 1830 i na mapach japońskich w 1855^[10]. Kilka odrębnych raportów wskazywało na istnienie wyspy, bądź rafy w pobliżu 31°N 154°E/31,000000 154,000000. Nazwa Ganges pochodzi od jednego ze statków wielorybniczych pływających na tych wodach^[11]. Próby jej zlokalizowania spełzły na niczym, aż w 1908 roku Japończyk Teizaburo Yamada zgłosił władzom Podprefektury Ogasawara jej pozycję: 30°05′N 154°02′E/30,083333 154,033333, wraz z mapą, opisem zasobów w postaci licznych albatrosów i guana. Wyspa została uznana za terytorium japońskie, nadano jej nową nazwę: Nakanotorishima (中ノ鳥島). Na przełomie 1913 i 1914 roku ekspedycja wysłana na wyspę bezskutecznie próbowała ją zlokalizować, przeczesując obszar w promieniu 100 mil morskich od wskazanej pozycji. Jeszcze w dokumentach sporządzonych po II wojnie światowej ta widmowa wyspa wymieniona jest jako część terytorium Japonii; dopiero w 1946 roku została ona usunięta z map^[10].

W 1568 roku Álvaro de Mendaña de Neyra jako pierwszy Europejczyk odkrył samotną wyspę Wake, leżącą na północ od Wysp Marshalla. Nosi ona współcześnie nazwisko Anglika Samuela Wake’a, który dopłynął tam w 1796 roku^[12]. Prawdopodobnie nazwy La Mira i Decierta, figurujące na hiszpańskich mapach, także odnoszą się do tego miejsca, podobnie jak późniejsza nazwa Halcyon^[13]. Wyspa została zbadana przez Amerykanów w trakcie United States Exploring Expedition w 1841 roku i anektowana przez USA w 1899 roku^[12].

W 1649 roku Andrés de Arriola odkrył inną odizolowaną wyspę, na której uzupełnił zapasy w długiej podróży z Hiszpańskich Indii Wschodnich do Nowej Hiszpanii. Została naniesiona na hiszpańskie mapy pod nazwą Sebastián López, na cześć admirała, który wsławił się w bitwach z flotą niderlandzką pod Manilą^[14]. Wyspa była później umieszczana na mapach jako Marcus i Weeks. W 1898 roku stała się częścią Japonii, nosi nazwę Minami Tori-shima^[15].

• HenryH. Stommel HenryH., Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts, Courier Dover Publications, 2017, ISBN 978-0-486-82124-5  (ang.).
• Reported Dangers to Navigation in the Pacific Ocean, Inclusive of the China and Japan Seas and the East India Archipelago, Waszyngton: U.S. Government Printing Office, 1871, s. 12–74  (ang.).
• Jeremiah N.J.N. Reynolds Jeremiah N.J.N., Pacific and Indian Oceans, Applewood Books, 2009, s. 200–204, ISBN 978-1-4290-2189-0  (ang.).