Artemis III

Artemis III ma wykorzystać statek Orion oraz trzeci europejski moduł serwisowy, oznaczony jako ESM-3^[8]. Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w sierpniu 2024 roku wysłanie ESM-3 z zakładów Airbusa w Bremie do Stanów Zjednoczonych, gdzie moduł miał zostać zintegrowany z członem załogowym Oriona w Centrum Kennedy’ego^[8]. Już w 2021 roku NASA informowała, że w zakładzie Michoud ukończono spawanie ciśnieniowego kadłuba kapsuły Orion przeznaczonej dla Artemis III, co miało zapoczątkować seryjną produkcję kolejnych egzemplarzy statku^[9].

Nosicielem misji ma być rakieta Space Launch System startująca ze stanowiska LC-39B^[2]. W sierpniu 2025 roku NASA rozpoczęła w Centrum Kennedy’ego prace przygotowawcze przy sekcji silnikowej centralnego stopnia SLS dla Artemis III, a pozostałe główne elementy stopnia pozostawały wtedy w zakładzie Michoud w Nowym Orleanie^[10]. W kwietniu 2026 roku NASA zapowiedziała transport na Florydę „górnych czterech piątych” centralnego stopnia, obejmujących między innymi zbiorniki ciekłego wodoru i ciekłego tlenu, sekcję międzyzbiornikową (element łączący oba zbiorniki) oraz przednią sekcję konstrukcyjną^[11]. Oddzielnie przygotowywano sekcję silnikową, do której miały trafić cztery silniki RS-25 dostarczane z Centrum Kosmicznego imienia Johna C. Stennisa^[11].

W architekturze ogłoszonej 27 lutego 2026 roku Artemis III ma być misją testową dla komercyjnych lądowników HLS. NASA przewiduje udział testowych pojazdów dwóch dostawców: Starship HLS budowanego przez SpaceX oraz lądownika Blue Moon rozwijanego przez Blue Origin^[2][5]. Według planu opisanego przy ogłoszeniu załogi testowy pojazd Blue Origin ma wystartować jako pierwszy i czekać na orbicie na statek Orion. Załoga ma spędzić około dwóch dni przy zadokowanym pojeździe, w tym wejść do jego wnętrza. Następnie Orion ma przeprowadzić spotkanie i trwające około jednego dnia testy połączenia z testowym pojazdem Starship^[5]. W nowej architekturze nacisk przesunięto z wcześniejszych wariantów powiązanych z Gateway na orbitalne testy współpracy Oriona z lądownikami jeszcze przed pierwszym załogowym lądowaniem programu Artemis^[1][3].

Misję planowano pierwotnie jako trzeci lot programu wykorzystującego Oriona i SLS, początkowo pod angielską nazwą Exploration Mission-3. W pierwszych koncepcjach z końca 2017 roku EM-3 miała nie służyć lądowaniu, lecz dostarczeniu na orbitę księżycową elementów przyszłej stacji Gateway, w tym europejskiego modułu tankowania, infrastruktury i telekomunikacji (ESPRIT) i amerykańskiego modułu użytkowego^[12].

Po przyjęciu programu Artemis i przyspieszeniu harmonogramu powrotu ludzi na Księżyc misja została jednak przedefiniowana jako pierwsze od 1972 roku załogowe lądowanie na Księżycu. W wariancie z 2019 roku Orion miał spotkać się z minimalną wersją Gateway oraz komercyjnym lądownikiem HLS, co miało umożliwić lądowanie jeszcze przed końcem 2024 roku^[13].

W 2020 roku NASA zaczęła odchodzić także od tego wariantu, usuwając Gateway ze ścieżki krytycznej Artemis III (ciągu prac wyznaczającego najwcześniejszy możliwy termin misji) i skłaniając się ku bezpośredniemu dokowaniu Oriona z lądownikiem HLS. W oficjalnych materiałach NASA z 2020 roku Artemis III była już przedstawiana przede wszystkim jako wyprawa na biegun południowy Księżyca, przewidziana po oblocie Księżyca przez Artemis II^[6][14][15].

W kolejnych latach harmonogram ulegał przesunięciom. Na tempo programu wpływały prace nad systemami Oriona, rakietą SLS, nowymi skafandrami oraz lądownikami HLS^[7]. W sierpniu 2021 roku audyt biura inspektora generalnego NASA oceniał, że nowe skafandry księżycowe nie będą gotowe przed kwietniem 2025 roku, co podważało jeszcze wtedy plan lądowania w 2024 roku^[16]. W następnych latach NASA przesuwała termin dalej: w styczniu 2024 roku agencja przesunęła Artemis III na wrzesień 2026 roku, a w grudniu 2024 roku na połowę 2027 roku^[17][18]. W tym okresie rozwój skafandrów dla programu Artemis powierzono firmie Axiom Space, współpracującej przy projekcie także z domem mody Prada^[19].

W lutym 2026 roku NASA ogłosiła nową architekturę lotów: Artemis III przeniesiono na 2027 rok jako misję orbitalną, a pierwsze załogowe lądowanie w ramach programu przesunięto na Artemis IV w 2028 roku^[1][3][4].

Według NASA nowa konfiguracja ma pozwolić na szybsze i bezpieczniejsze sprawdzenie współpracy Oriona z lądownikami, zanim dojdzie do ponownego lądowania ludzi na Księżycu^[1]. Program powrotu na Księżyc zachowano, dzieląc go na dodatkowy etap testów orbitalnych i późniejsze lądowanie^[3][4].

W maju 2025 roku administracja Donalda Trumpa zaproponowała w projekcie budżetu federalnego zakończenie programu rakiety SLS i statku Orion po Artemis III, wskazując bardzo wysoki koszt pojedynczego startu^[20]. W lipcu 2025 roku przyjęta ustawa budżetowa zachowała jednak finansowanie dalszego rozwoju i użytkowania SLS oraz Oriona także po Artemis III^[21].

Równolegle trwały prace nad sprzętem. W sierpniu 2025 roku NASA poinformowała o rozpoczęciu przygotowań dolnej części centralnego stopnia SLS dla Artemis III w Vehicle Assembly Building w Centrum Kennedy’ego, podczas gdy reszta stopnia była jeszcze kończona w zakładzie Michoud^[10].

W kwietniu 2026 roku projekt budżetu federalnego USA na rok fiskalny 2027 przewidywał około 8,5 mld dolarów na program Artemis. Wniosek przewidywał utrzymanie krótkoterminowych misji księżycowych, a w dalszej perspektywie – rozważenie komercyjnych następców systemów SLS i Orion^[22][23].

Po misji Artemis II NASA ogłosiła 9 czerwca 2026 roku skład załogi i bardziej szczegółowy zarys operacji Artemis III. Agencja wskazała jednocześnie, że dokładna długość lotu będzie zależeć od przebiegu startów, spotkań orbitalnych i operacji po dokowaniu^[5].