Asercja (logika)

Asercja – hasło, przywoływane niekiedy w ramach logiki bądź filozofii, dla dokładniejszego (mocniejszego) wskazania na procedurę myślową „uznania jakiegoś zdania za prawdziwe” (za pomocą pojęcia asercji, właśnie); dokonywaną przy okazji pewnej samodzielnej analizy określonego tekstu, a zatem przy okazji też i – tym samym – pewnej samodzielnej analizy świata, w ogóle (skoro też samo to zdanie, jest częścią pewnego większego świata).

Wyróżnienie podobnego hasła ma zatem służyć – w intencji Autorów, którzy zdecydowali się nim posługiwać – przedstawieniu ponad wszelką wątpliwość, które konkretnie (w ich własnej ocenie!) zdania, pozwoliły im dojść do określonych, omawianych przez nich dalej: konkluzji (wniosków).

Pojęcie asercji wprowadzone zostało do logiki przez Gottloba Fregego^[1], w jego Begriffsschrift (1879). Nie jest ono jednak uważane obecnie za pojęcie logiki formalnej, ale pragmatyki, będąc „uznaniem zdania za prawdziwe” (według Fregego), lub „przekonaniem” (według Alexiusa Meinonga).

W Traktacie logiczno filozoficznym (4.442) Ludwig Wittgenstein przedstawił krytykę symbolu asercji (${\displaystyle \vdash }$) postulowanego przez Fregego jako pozbawionego znaczenia^[2]. Zatem Wittgenstein, jak i m.in. Stanisław Leśniewski przed nim, wykluczyli operację asercji z logiki formalnej; symbol ten dziś używany jest przede wszystkim dla oznaczenia dedukcji.

W latach 1918-1923 Frege zaprzestał postrzegania asercji jako części języka formalnego. Denis Vernant twierdzi, że prace Wittgensteina i Peirce’a pozwoliły na zrozumienie tego, że pojęcie asercji ma sens tylko (lub przede wszystkim) w kontekście dialogicznym. Zaprzeczeniem asercji jest nie prosta negacja, ale denegacja, odrzucenie^[3].

• PeterP. Pagin PeterP., Assertion, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 31 grudnia 2014, ISSN 1095-5054 [dostęp 2018-01-17]  (ang.).