Asty

Asty (gr. ἄστυ; wymowa starogrecka: [ásty]) oznaczało w starożytnej Grecji materialną, fizyczną przestrzeń miasta lub osady, w odróżnieniu od pojęcia polityczno-ustrojowego polis, które obejmowało całość terytorium oraz korpus obywatelski danego państwa-miasta.^[1]

W wielu greckich polis istniało rozróżnienie na centrum miejskie (asty) i otaczające je tereny wiejskie (chora). Asty pełniło funkcję materialnego jądra miasta, w którym koncentrowała się zabudowa oraz kluczowe przestrzenie publiczne, takie jak agora i główne sanktuaria. Model ten był powszechny, choć jego konkretna konfiguracja urbanistyczna i funkcjonalna mogła się różnić w zależności od regionu i okresu historycznego. Od słowa asty pochodzi przymiotnik asteios (miejski, wyrafinowany, kulturalny), co pokazuje, że Grecy w ogóle (nie tylko Ateńczycy) kojarzyli przestrzeń asty z cywilizacją i ogładą, w przeciwieństwie do mieszkańców obszarów wiejskich (agroikoi - oznaczało rolnika, mieszkańca wsi, ale też prostaka, gbura, osobę nieobytą).^[2][3]

Choć pojęcie asty było powszechnie używane w całej starożytnej Grecji do określania fizycznego centrum dowolnej osady, to najczęściej spotykamy je w kontekście klasycznych Aten, gdzie dzięki reformom Klejstenesa zyskało rangę oficjalnej jednostki administracyjnej oddzielającej rdzeń miejski od wybrzeża (paralia) i terenów interioru (mesogeia), które sumarycznie współtworzyły jako trytie każdą z dziesięciu fyl ateńskich. Paradoksalnie, mimo nazwy, większość demoi zaliczanych do asty miała charakter zasadniczo ruralny, a nie stricte urbanistyczny.

Spośród 139 demów państwa ateńskiego około 42 należały do obszaru asty i delegowały łącznie około 130 bouleutai (członków bule) do pięćsetosobowej bule - Rady Pięciuset. Ze względu jednak na bliskość centrum Aten, demy asty były strukturalnie nadreprezentowane w instytucjach demokracji ateńskiej. W zachowanych źródłach imiona bouleutów pochodzących z asty pojawiają się od 1,5 do 2 razy częściej niż nazwiska ich odpowiedników z pozostałych części Attyki, co wskazuje na asymetrię faktycznego udziału w praktyce politycznej.^[4]