Augustyn Weichsel

Augustyn Weichsel

Augustyn Weichsel, tablica w Bazylice w Gietrzwałdzie
Data i miejsce urodzenia	3 września 1830 Pieniężno
Data i miejsce śmierci	3 lutego 1909 Gietrzwałd
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	Kościół katolicki
Prezbiterat	8 czerwca 1856

Augustyn Weichsel (ur. 3 września 1830 w Pieniężnie, zm. 3 lutego 1909 w Gietrzwałdzie) – niemiecki duchowny katolicki, wieloletni proboszcz (1869–1909) parafii w Gietrzwałdzie, w tym w czasie objawień gietrzwałdzkich; obrońca polskiej mowy.

Urodził się w Pieniężnie, w ubogiej niemieckiej rodzinie Ignacego i Anny z domu Bludau. Oboje rodzice również pochodzili z Pieniężna. Ojciec Ignacy był z zawodu tkaczem, lecz jego zakład nie był w stanie wyżywić całej licznej rodziny, gdyż Augustyn miał jeszcze kilkoro rodzeństwa. Ojciec zmarł w czasie epidemii cholery w Pieniężnie w 1866 roku. Matka po śmierci ojca zamieszkała u syna na plebanii w Gietrzwałdzie, tam zmarła w 1881 roku i została pochowana (grób jest zachowany przy kościele)^[1]. Augustyn uczył się najpierw w szkole powszechnej w Pieniężnie, a następnie, w latach 1844–1852, w gimnazjum w Braniewie^[2]. Nie należał do wybitnych uczniów, ale też i nie miał kłopotów z nauką. Po uzyskaniu matury w Braniewie (Michaelis 1852^[3]) w tym samym roku wstąpił do seminarium duchownego, położonego po sąsiedzku w Braniewie, i rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne. Autorzy wielu opracowań podają, iż młody Augustyn w braniewskim seminarium nauczył się języka polskiego, gdyż obydwa języki – polskie i niemiecki – były wymagane w pracy duszpasterskiej w parafiach Warmii^[4][5]. Bez uprzednich podstaw byłoby to trudne, gdyż język polski był nauczany jako lektorat nadobowiązkowy, a okres jego studiów przypadał na wyjątkowo słabego nauczyciela języka polskiego Ślązaka Konstantina Brandenburga, którego nauczanie biskup Geritz komentował „Wyniki tej nauki były tak niskie, że nie warto wspominać (...)”^[6]. Wg innych źródeł Augustyn Weichsel jako kleryk studiował przez pewien czas w seminarium w Pelplinie, gdzie miałby przyswoić język polski^[1].

Seminarium duchowne ukończył po czterech latach studiów i 8 czerwca 1856 roku otrzymał święcenia kapłańskie z rąk biskupa warmińskiego Josepha Geritza w katedrze we Fromborku w grupie dziewięciu alumnów^[1].

Jako neoprezbiter został skierowany do posługiwania w parafii w Klebarku, następnie w Lamkowie oraz Barczewie. W 1865 został mianowany proboszczem w parafii Znalezienia Krzyża Świętego w Klonie. W czasie wojny Prus z Austrią w 1866 roku był oskarżany przez władze pruskie o sympatie proaustriackie. W 1869 roku został mianowany proboszczem parafii przy kościele Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gietrzwałdzie, funkcję tę sprawował do końca życia. W pierwszym okresie posługi znacznie zacieśniał więzi ze społecznością polską, otaczając ją opieką, gdyż posługiwał się – oprócz języka niemieckiego – dobrze językiem polskim^[7]. Utrzymywał dobre relacje z wieloma Polakami, m.in. z poetą Andrzejem Samulowskim, który okazji 25-lecia jego kapłaństwa poświęcił okolicznościowy wiersz. Choć ks. Weichsel wykazywał wiele zrozumienia i sympatii dla Polaków, to jednak pozostawał przeciwny rozwijania polskiego ruchu narodowego. Pozostawał proboszczem w czasie słynnych objawień maryjnych w 1877 roku w Gietrzwałdzie. To jemu wizjonerki (Justyna Szafryńska i Barbara Samulowska) jako pierwszemu kapłanowi zwierzały się ze spotkań z Maryją. Ksiądz Weichsel początkowo był sceptyczny, jednak po zbadaniu sprawy uznał objawienia za autentyczne i stał się ich głównym kronikarzem oraz propagatorem. Od czasu serii objawień maryjnych roztoczył opiekę nad polskimi pielgrzymami, propagował śpiewy w języku polskim, w 1878 wydał Kronikę Gietrzwałdzką. Wskutek tej działalności był kilkakrotnie aresztowany przez władze pruskie oraz kilkanaście razy musiał stawać przed sądem za łamanie ustaw majowych w konfliktowym okresie kulturkampfu. Począwszy od lat 90. XIX w. zaczął się pomału odcinać od popierania polskości i polskiej działalności, a zaczął się angażować po stronie katolickiej partii Centrum^[8][9].

Pochowany został przy kościele w Gietrzwałdzie. Na nagrobku wykuty został napis w języku łacińskim: Augustinus Weichsel, parochus, nat. 3. Sept. 1830, mort. 3. Febr. 1909. R.i.p. Współcześnie jego grób, jego matki i siostry są to jedyne trzy groby znajdujące się przy kościele^[10][2].

Był krewnym (dziadkiem stryjecznym) Brunona Weichsela^[7], również księdza katolickiego, który zginął z ręki radzieckiego żołnierza w 1945 roku. W 2007 rozpoczął się proces beatyfikacyjny 46 męczenników z okresu II wojny światowej, ofiar komunizmu i narodowego socjalizmu, wśród nich jest ks. Bruno Weichsel^[11][12].

W 1977 roku, z okazji kongresu maryjnego, w kościele w Gietrzwałdzie została odsłonięta pamiątkowa tablica poświęcona ks. Weichselowi^[8]. 26 czerwca 2022 odsłonięto w jego rodzinnym Pieniężnie, przy kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła, drugą tablicę pamiątkową poświęconą kapłanowi^[13].