Børsen
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Architekt |
Lorenz van Steenwinckel |
| Inwestor | |
| Rozpoczęcie budowy |
1620 |
| Ukończenie budowy |
1640 |
Położenie na mapie Kopenhagi  | |
Położenie na mapie Danii  | |
Położenie na mapie Regionu Stołecznego  | |
 55°40′32″N 12°35′02″E/55,675556 12,583889 | |
| Strona internetowa | |
Børsen (po duńsku „Giełda”), znany również jako Børsbygningen („Budynek Giełdy") – XVII-wieczna giełda papierów wartościowych w centrum Kopenhagi. Zabytkowy budynek położony jest obok pałacu Christiansborg, siedziby duńskiego parlamentu, na wyspie Slotsholmen. Børsen to popularna atrakcja turystyczna, jest najbardziej znana ze swojej charakterystycznej iglicy w kształcie splecionych ze sobą ogonów czterech smoków, osiągającej wysokość 56 metrów.
Budynek zbudowany za panowania Chrystiana IV w latach 1619–1640 uważany jest za wiodący przykład stylu holenderskiego renesansu w Danii. Obiekt jest objęty ochroną konserwatorską[1].
Historia
Børsen zostało zaplanowane przez Christiana IV w ramach jego planu wzmocnienia roli Kopenhagi jako centrum handlu w Europie Północnej. Miejsce po północnej stronie nabrzeża łączącego Kopenhagę z nowym miastem targowym Christianshavn, które zaplanowano na zrekultywowanym terenie u wybrzeży Amager. Król zlecił Lorenzowi van Steenwinckelowi zaprojektowanie nowego budynku, ale Steenwinckel zmarł wkrótce. Zadanie to zostało następnie przekazane jego bratu, Hansowi van Steenwinckelowi[2].
Rozpoczęcie budowy datuje się na rok 1620, a jego znaczną część zakończono już w 1624 roku, z wyjątkiem iglicy, która została zamontowana w 1625 roku, oraz detali wschodniego szczytu, które ukończono dopiero w 1640 roku. Obiekt pełnił funkcję centrum handlu, oferując 40 lokali handlowych na parterze oraz jedno obszerne pomieszczenie na piętrze. Pod koniec lat dwudziestych XVII wieku został zaadaptowany na targowisko.
W 1647 roku Chrystian IV sprzedał budowlę kupcowi Jacobowi Madsenowi za 50 tys. duńskich rigsdalerów. Fryderyk III później odkupił budynek od wdowy po Madsenie.
Budynek został odrestaurowany przez Mikołaja Eigtveda w 1745 roku.
XIX i XX wiek
Wnętrza budynku odnowiono w 1855 roku. W 1857 roku Fryderyk VII sprzedał budynek firmie Grosserer-Societetet za 70 tys. rigsdalerów.
Do 1974 roku budynek służył jako siedziba duńskiej giełdy. W 1918 roku grupa bezrobotnych anarchistów dokonała ataku na Børsen, co zapisano w podręcznikach historii Danii jako „stormen på Børsen” (Burza na Giełdzie)[3].
Pożar w 2024 roku
Rankiem 16 kwietnia 2024 zgłoszono dym unoszący się z dachu Børsen. W ciągu następnych minut ogień rozprzestrzenił się po całym budynku, powodując m.in. zawalenie się słynnej „Dragespir” („Smoczej Iglicy”) około godziny 8:32[4][5].
Do pożaru doszło podczas trwającej renowacji głównego budynku, a ogień objął także rusztowanie wokół Børsen. W wyniku pożaru i akcji gaśniczej obok iglicy zawalił się też miedziany dach, a 18 kwietnia runęła część fasady budynku[6][7]. Dokładna przyczyna pożaru nie była w pierwszych dniach znana, nie było też doniesień o poszkodowanych osobach[8].
Obecne wykorzystanie
Budynek obecnie służy jako siedziba Duńskiej Izby Handlowej (Dansk Erhverv).
Odniesienia kulturowe
Børsen to miejsce, w którym Holm-Hansen przekazuje diamenty Bedford arabskiemu szejkowi w filmie Olsen-banden z 1974 r. Ostatnie wyczyny gangu Olsena[9].
Galeria
Przypisy
- ↑ Sag: Børsen [online], Fredede og bevaringsværdige bygninger [dostęp 2016-04-13].
- ↑ The History [online] [dostęp 2016-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2022-10-02] (ang.).
- ↑ Børsen, Stormen på (1918) [online] [dostęp 2016-11-15] (duń.).
- ↑ Børsen i København står i brand: '400 års kulturarv i flammer' [online] [dostęp 2024-04-16] (duń.).
- ↑ Børsen står i flammer: Det ikoniske dragetårn er kollapset [online] [dostęp 2024-04-16] (duń.).
- ↑ Runęła fasada gmachu zabytkowej giełdy w Kopenhadze [online], TVN24, 18 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-23] (pol.).
- ↑ Historic Copenhagen building smolders for third day as facade collapses [online], web.archive.org, 18 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-23] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-18].
- ↑ Dania. Pożar zabytkowej giełdy w Kopenhadze [online], tvn24.pl, 16 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-17] (pol.).
- ↑ Film 6 Olsen Bandens sidste bedrifter / Der (voraussichtlich) letzte Streich der Olsenbande [online], olsenbande-homepage.de [dostęp 2017-10-05] (niem.).