BARS

Schemat sieci BARS
Schemat sieci BARS

BARS (ros. БАРС; ros. barc – leopard) – wojskowy system łączności państw Układu Warszawskiego, oparty na łączności troposferycznej (tropospheric scatter)[1][2]. W skład sieci wchodziło 26 węzłów (w 29 kierunkach) na terenie ZSRR, Polski, NRD, Czechosłowacji, Węgier i Bułgarii[2]. System zakończył pracę po likwidacji Układu Warszawskiego[2]. Porównywano z natowską siecią troposferyczną ACE High, wskazując ją jako europejski odpowiednik podobnego przeznaczenia[2].

Mapa konturowa Polski
Węzły sieci BARS w Polsce

Historia

W źródłach rosyjskojęzycznych system opisywano jako stacjonarną, zautomatyzowaną sieć zarządzania i łączności (ros. автоматизированная сеть управления и связи), której techniczną podstawę stanowiły stacje troposferyczne typu R-417S „Bagiet” oraz R-420S „Atlet-DS”[1].

Sieć przyjęto do eksploatacji doświadczalnej w 1987 roku, a na dyżur bojowy skierowano w 1989 roku[1]. W biogramie inżyniera Kalyu Iwanowicza Kukk (Кукк Калью Иванович) podano, że w latach 1980–1989 kierował on (jako główny konstruktor) budową międzynarodowego systemu troposferycznej łączności „Bars”[3].

Opis systemu

Według artykułu w czasopiśmie „Радио” sieć wykorzystywała 54 zestawy stacji R-417S w wariancie stacjonarnym oraz cztery zestawy R-420S (dla dwóch odcinków o długości do ok. 500 km), a łączna długość linii wynosiła ok. 5000 km[2]. W tym samym źródle podano, że (przy interwałach do ok. 160 km) system mógł pracować przy 60–120 kanałach telefonicznych, przewidywał obejściowe drogi łączności (redundancję), a faktyczną niezawodność łączności między dowolnymi dwoma obiektami określono na poziomie co najmniej 99,99%[2].

Charakterystyka techniczna

Większość połączeń systemu realizowano z użyciem urządzeń R-417 Baget-S (R-417S), pracujących na częstotliwościach 4,435–4,555 GHz i 4,630–4,750 GHz (pasmo S); moc nadajnika mogła osiągać 1,5–2,5 kW, a system dostarczał 60 cyfrowych kanałów głosowych lub transmisję danych o przepustowości 480 kbit/s[1]. Maksymalna długość pojedynczego linku R-417 wynosiła 200 km[1]. Dwa odcinki o długości przekraczającej 200 km realizowano z użyciem urządzeń R-420S, wyposażonych w anteny paraboliczne o średnicy 16 m[2].

Obiekty obsługi łączności systemu BARS projektowano jako autonomiczne: dysponowały m.in. zapasami żywności i wody, generatorami, filtrami powietrza oraz zapasami tlenu[4].

Architektura sieci i zarządzanie

Sieć BARS opisano jako element bazowej, zautomatyzowanej infrastruktury wymiany informacji, organizowanej według zasady strefowej (z bazowymi węzłami w każdej „strefie”)[2]. Podano również, że system przewidywał możliwość dołączania węzłów polowych oraz rozbudowy o inne linie (troposferyczne, radioliniowe lub kablowe) w określonych limitach długości i założonej niezawodności[2]. W tym samym źródle wskazano, że elementy sieci nadzorowano poprzez systemy scentralizowanego i rozproszonego zarządzania, a kanały sterowania miały dublowanie awaryjną łącznością krótkofalową[2].

Sprzęt i parametry stacji

Według „Военно-исторический журнал” prace rozwojowe nad stacją R-417 (w ramach pracy konstrukcyjnej „Bagiet”) prowadzono w latach 1975–1979, a sprzęt przyjęto na uzbrojenie w 1986 roku[1]. Źródło to podaje m.in. zastosowanie czterech anten o wymiarach 3×5 m oraz 16-krotnego rozproszonego odbioru przestrzenno-częstotliwościowego, a także zasięg skoku 200–250 km i długość linii 1500–1900 km (zależnie od trybu pracy), przy 60 kanałach telefonicznych albo transmisji danych 480 kbit/s[1].

Artykuł „Радио” podaje również (dla wariantu „Bagiet-1” R-417) długość pojedynczego interwału do 200 km i przeznaczenie do budowy wieloskokowych linii łączności o długości do 2000 km, a także wskazuje na obniżony współczynnik szumów odbiorników (ok. 2 dB) oraz stosowanie bloków wzmacniaczy niskoszumowych przy antenach[2].

Infrastruktura węzłów i zabezpieczenia

Obiekty były bunkrowane i dzieliły się na część techniczną oraz administracyjną (m.in. zakwaterowanie i służba ochronna)[5]. Podawano też, że w warunkach pełnego zamknięcia węzły mogły funkcjonować autonomicznie przez ok. 30 dni, a obsługa węzła liczyła rzędu 60–70 osób[5]. Strona Sperrgebiet.eu (opis węzła 301) zawiera dodatkowe dane konstrukcyjne i eksploatacyjne (m.in. wymiary bunkra ok. 30×29 m, trzy generatory dieslowskie), a także wskazuje nazwę-maskowanie/określenie służbowe „StNZ-301” oraz radiowy kryptonim (Rufname) „Tushurka”[6].

Zakończenie eksploatacji i stan zachowania

Po zakończeniu istnienia Układu Warszawskiego sieć straciła swoją rację bytu[2]. Dla węzła 301 w Wollenberg w źródłach niemieckojęzycznych podano datę zakończenia pracy 14 sierpnia 1990 roku, a następnie przejęcie obiektu przez Bundeswehrę w październiku 1990 roku[6][7]. Według tego samego opisu po okresie zamknięcia i zmian sposobu użytkowania obiekt udostępniono zwiedzającym w 2004 roku, a w 2005 roku wpisano na listę zabytków Brandenburgii[7].

Węzły i numeracja

W systemie BARS używano numeracji „setkami” przypisanymi państwom: 100 (ZSRR), 200 (Polska), 300 (NRD), 400 (Czechosłowacja), 500 (Węgry), 600 (Bułgaria)[5]. Rumunia nie była włączona do systemu (została „ominięta”)[5].

Węzły serii 300 tworzyły trzy obiekty (301 Wollenberg, 302 Bad Sülze, 303 Röhrsdorf) z różnymi datami uruchomienia/oddania do użytku w połowie lat 80. i były one zintegrowane z cywilną siecią telekomunikacyjną NRD[5].

Węzły łączności w ZSRR[8]

Numer Lokalizacja Współrzędne
101 52°26′00,88″N 24°16′22,01″E/52,433578 24,272781
102 50°00′55,76″N 23°46′10,09″E/50,015489 23,769469
103 Полонина Руна 48°47′55,12″N 22°48′36,03″E/48,798644 22,810008
104
105
106
107
108
109 Гора Космечара 48°46′38,82″N 24°17′22,48″E

Węzły łączności w Polsce

Węzeł sieci BARS w Chorągiewce
Węzeł sieci BARS w Chorągiewce
Numer Lokalizacja Współrzędne
201 Przywary, niegdyś JW 2464 50°47′35,31″N 18°32′17,61″E/50,793142 18,538225
202 Chocianów, Patera 51°25′16,13″N 15°50′52,33″E/51,421147 15,847869
203 Czarna, obiekt niedokończony 50°03′06,23″N 21°13′06,95″E/50,051731 21,218597
204 Chorągiewka, obecnie JW 1344 52°56′20,02″N 18°30′37,49″E/52,938894 18,510414
205 Lipianka, obecnie Monar[9] 52°57′45,59″N 21°31′06,18″E/52,962664 21,518383
206 Łężyce, obecnie CWTiD MW 54°31′04,21″N 18°21′17,92″E/54,517836 18,354978
207 Suchowo[10] 53°19′56,51″N 15°49′39,12″E/53,332364 15,827533

Węzły łączności w NRD

Numer Lokalizacja Współrzędne
301 Bad Freienwalde (Oder), Bunkier Wollenberg 52°44′29,38″N 13°57′43,33″E/52,741494 13,962036
302 Tribsees, Bunkier Eichenthal 54°03′40,95″N 12°43′27,01″E/54,061375 12,724169
303 Röhrsdorf (Königsbrück), Bunkier Röhrsdorf 51°18′06,44″N 13°48′39,58″E/51,301789 13,810994

Węzły łączności w Czechosłowacji

Numer Lokalizacja Współrzędne
401 Benátky nad Jizerou 50°18′00,72″N 14°45′28,52″E/50,300200 14,757922
402 Lipník nad Bečvou 49°35′50,09″N 17°34′23,21″E/49,597247 17,573114
403 Hlohovec 48°24′24,17″N 17°48′20,81″E/48,406714 17,805781

Węzły łączności na Węgrzech

Numer Lokalizacja Współrzędne
501 Galgamácsa 47°44′05,63″N 19°26′08,79″E/47,734897 19,435775
502 Tedej 47°55′08,16″N 21°24′14,71″E/47,918933 21,404086
503 Szentes-Lapistó 46°38′21,01″N 20°25′57,81″E/46,639169 20,432725
504 Hárskút 47°11′17,39″N 17°44′27,64″E/47,188164 17,741011

Węzły łączności w Bułgarii

Numer Lokalizacja Współrzędne
601 Ihtiman 42°40′37″N 23°50′45″E/42,676944 23,845833
602 Chirpan 42°19′38″N 25°16′21″E/42,327222 25,272500
603 Sivacevo 42°42′01″N 26°08′49″E/42,700278 26,146944
605 Brusarci 43°43′18″N 23°10′57″E/43,721667 23,182500

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Dmitrij Aleksiejewicz Antropow, Отечественный опыт разработки и применения первых комплексов тропосферной связи оперативно-стратегического звена управления (1959—1986 гг.), „Военно-исторический журнал”, 11 grudnia 2023 [dostęp 2026-01-13] (ros.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 A. Gołyško, Снова за горизонт, часть вторая, „Радио” (6), 2021 [dostęp 2026-01-13] (ros.).
  3. ↑ Калью КУКК [online], IKSMEDIA.RU [dostęp 2026-01-13] (ros.).
  4. ↑ Dziennik Bałtycki z 29.11.2007 Z posowieckich systemów łączności korzysta dziś wojsko
  5. 1 2 3 4 5 Nick Catford, Wollenberg Troposcsatter Station [online], Subterranea Britannica, 25 września 2003 [dostęp 2026-01-13] (ang.).
  6. 1 2 Wollenberg, StNZ-301 [online], Sperrgebiet.eu - Bunker und Militäranlagen dokumentiert (sachsenschiene.net) [dostęp 2026-01-13] (niem.).
  7. 1 2 Jochen Duckeck, Bunker Wollenberg [online], showcaves.com [dostęp 2026-01-13] (ang.).
  8. ↑ Węzły 103 i 109 (ru). [dostęp 2012-01-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-05)].
  9. ↑ Duch Breżniewa w Lipiance
  10. ↑ później Węzeł Łączności Radioliniowej

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.