Badanie neurologiczne

Badanie neurologiczne – podstawowa metoda diagnostyczna w neurologii, obejmująca badanie podmiotowe i badanie przedmiotowe układu nerwowego. W trakcie badania lekarz neurolog rejestruje poszczególne odchylenia od stanu prawidłowego u badanego pacjenta oraz stara się połączyć je w określony zespół objawów, charakterystyczny dla danej choroby.

Specyfika neurologii powoduje, że oprócz, tak jak w innych specjalnościach, diagnozy syndromologicznej i etiologicznej (czyli zebrania objawów w zespół- syndrom i wnioskowania o przyczynie zaburzeń, czyli etiologii) bardzo istotna jest diagnostyka topograficzna, czyli określenie dokładnej lokalizacji (tzw. ogniska) zaburzeń. Badanie neurologiczne, które we współczesnej postaci pojawiło się w XIX wieku, a następnie było w XX wieku dalej rozwijane, jest prowadzone według zasad umożliwiających właśnie możliwie najsprawniejszą diagnostykę topograficzno-etiologiczną układu nerwowego^[1] Jej podstawę stanowi dokładna znajomość neuroanatomii i objawów uszkodzenia układu nerwowego na poszczególnych jego poziomach^[2].

Po badaniu podmiotowym (wywiad) i wstępnym badaniu ogólnym (stan ogólny, stan świadomości, ułożenie, budowa ciała, odżywienie, ogólny stan układu oddechowego, krążenia i innych) badający przystępuje do szczegółowego badania stanu neurologicznego: określa wygląd i budowę czaszki, obecność lub brak objawów oponowych, następnie bada się 12 par nerwów czaszkowych (wraz z oceną dna oka), tułów (m.in. odruchy brzuszne), kręgosłup, kończyny górne i dolne (wygląd, ruchy mimowolne, ułożenie, napięcie mięśniowe, ruchy bierne i czynne, siłę mięśniową, odruchy, zborność, czucie, ruchy naprzemienne), chód i równowagę^[3].

Do diagnostki nerwów czaszkowych wykorzystuje się następujące techniki badania:^[4]

Nerw węchowy (I) – bada się sprawdzając odczuwanie zapachów osobno po dla każdego z nozdrzy.

Nerw wzrokowy (II) – jego prawidłową czynność określa się badając pole widzenia, reakcje źrenic, można go także zobaczyć na dnie oka za pomocą oftalmoskopu

Nerw okoruchowy (III), bloczkowy (IV), odwodzący (VI) – są to nerwy gałkoruchowe, więc ich czynność ocenia się badając ustawienie i ruchomość gałek ocznych i powiek oraz reakcje źreniczne (włókna przywspółczulne nerwu okoruchowego odpowiedzialne są m.in. za zwężanie źrenicy, stąd przy całkowitym porażeniu nerwu III źrenica jest rozszerzona)

Nerw trójdzielny (V) – jest nerwem czuciowo-ruchowym; część czuciowa obejmuje włókna komórek zwoju trójdzielnego

Nerw oczny (V1) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (górna okolica oczodołu i dolna okolica czoła)

Nerw szczękowy (V2) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (okolica szczękowa)

Nerw żuchwowy (V3) – jego zdolność ocenia się badając czucie w obrębie jego dermatomu (okolica żuchwowa na skórze, okolica gardła, przednie 2/3 języka); część ruchową tego nerwu ocenie się badając ruchomość żuchwy (czyli czynność mięśni żwaczy)

Nerw twarzowy (VII) – unerwia głównie mięśnie mimiczne; uszkodzenie tego nerwu podejrzewać można w przypadku takich objawów jak: obniżona zdolność do zmarszczenia czoła, wykrzywienie twarzy czy brak odczuwania smaku

Nerw przedsionkowo-ślimakowy (VIII) – nerw ten bezpośrednio odpowiada za zmysły słuchu i równowagi, więc jego uszkodzenie należy wiązać z niedosłyszeniem, lub nawet głuchotą

Nerw językowo-gardłowy (IX) – uszkodzenia w obrębie tego nerwu należy wiązać z takimi objawami jak: zaburzenia połykania, brak czucia smaku na 1/3 tylnej języka, brak czucia kęsów jedzenia przy połykaniu w gardle

Nerw błędny (X) – uszkodzenia w obrębie tego nerwu wywołują m.in. zaburzoną perystaltykę jelit, zaburzoną akcję serca, czy chrypkę

Nerw dodatkowy (XI) – uszkodzenie tego nerwu powoduje niezdolność lub utrudnienie w ruchach mięśnia czworobocznego oraz mostkowo-obojczykowo-sutkowego, co sprawia, że chory ma problemy ze wzruszeniem ramionami

Nerw podjęzykowy (XII) – uszkodzenie tego nerwu powoduje utrudnienie ruchów językiem.

W badaniu układu ruchowego ocenia się najpierw napięcie mięśniowe, które może być wzmożone (spastyczność w uszkodzeniach górnego neuronu ruchowego, sztywność w chorobach jąder podstawy) lub obniżone (wiotkość w uszkodzeniach dolnego neuronu ruchowego, wstrząs rdzeniowy, choroby móżdżku). Siłę mięśni bada się funkcjonalnie (np. wstawanie z krzesła, chodzenie na piętach i palcach) oraz formalnie w skali MRC 0–5, testując wybrane grupy mięśniowe. Próba Barrego, badająca tzw. pronator drift, jest czułym objawem uszkodzenia górnego neuronu ruchowego^[5].

Badanie czucia obejmuje modalności pierwotne (ból, temperatura, wibracja, propriocepcja), korowe (stereognozja, grafestezja, dwupunktowa dyskryminacja) oraz test funkcjonalny — próba Romberga, która różnicuje zaburzenia propriocepcji/układu przedsionkowego od zaburzeń móżdżku^[5].

Ocena koordynacji obejmuje stabilność tułowia, test palec–nos, pięta–kolano, szybkie ruchy naprzemienne oraz próby oceniające układ przedsionkowy (np. próba chodzenia w miejscu z zamkniętymi oczami); ataksja i dysmetria są typowe dla uszkodzeń móżdżku po stronie zmiany^[5].

W badaniu odruchów ocenia się odruchy ścięgniste (skala 0–4, obecność klonusa), odruchy skórne oraz odruchy patologiczne — przede wszystkim objaw Babińskiego jako wykładnik uszkodzenia górnego neuronu ruchowego. Testuje się także odruchy deliberacyjne, których obecność świadczy o rozlanym uszkodzeniu kory płata czołowego^[5].

• Badanie neurologiczne | Merck Manual Professional Version - YouTube