Barwinek pospolity

Barwinek pospolity
Ilustracja
Pokrój rośliny
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

goryczkowce

Rodzina

toinowate

Rodzaj

barwinek

Gatunek

barwinek pospolity

Nazwa systematyczna
Vinca minor L.
Sp. Pl.: 209 (1753)[3]
Odmiana 'Alba'
Odmiana 'Aureomarginata'
Odmiana 'Cahill'
Odmiana 'Ralph Shugert'

Barwinek pospolity (Vinca minor L.) – gatunek rośliny z rodziny toinowatych (Apocynaceae). Rośnie dziko w zachodniej, południowej i środkowej Europie oraz na Kaukazie. Introdukowany rośnie na północy i wschodzie kontynentu, w Tunezji, na Syberii, Sachalinie, w Chinach i Azji Mniejszej oraz w Ameryce Północnej[3]. Jest jedynym gatunkiem barwinka występującym w Polsce w stanie dzikim. Jest szeroko rozprzestrzeniony na niżu z wyjątkiem północnego wschodu, rzadki jest też w górach[4][5]. Jest często uprawiany i na wielu stanowiskach rośnie jako zdziczały[6].

Morfologia

Pokrój
Zimozielona krzewinka o pędach drewniejących, płożących i korzeniących się w węzłach, osiągających do 1 m długości. Pędy kwiatonośne wzniesione, osiągają do 20 cm wysokości[6].
Liście
Naprzeciwległe, krótkoogonkowe, skórzaste i zimozielone, całobrzegie, eliptyczne, ciemnozielone i błyszczące, do 5 cm długości[6].
Kwiaty
W pąku skręcone[5]. Niebieskie lub jasnofioletowe, obupłciowe, o średnicy około 2,5–3 cm, wyrastające pojedynczo w pachwinach liści. Kielich kwiatowy pięciodzielny, znacznie krótszy od rurki korony, jego łatki nagie, wąskolancetowate. Korona o rurce w dole mocno zwężonej, wyżej lejkowatej i płasko rozpostartych łatkach. Łatki te są odwrotnie jajowate i skośnie ucięte. Pięć pręcików przyrośniętych jest do rurki korony. Słupek na szczycie pierścieniowato zgrubiały[6].
Owoce
Dwa cylindryczne mieszki zrośnięte u dołu, zawierające nieliczne nasiona[6].
Gatunek podobny
Spotykany w uprawie i w naturze na południe od Polski barwinek zielny ma liście orzęsione na brzegach, więdnące na zimę[6].

Biologia i ekologia

Roślina wieloletnia, chamefit. Kwitnie od marca do maja[6]. Kwiaty owadopylne, zapylane przez pszczoły i motyle. Nasiona rozsiewane głównie przez mrówki (myrmekochoria). Z powodu płożących i korzeniących się pędów rozprzestrzenia się w skali lokalnej głównie wegetatywnie[5].

Rośnie w lasach i zaroślach liściastych[6]. Doskonale znosi zacienienie. Przeważnie występuje na żyznych, zasobnych w wapń i kwaśnych glebach, o odczynie pH 4,9–6,5). Często tworzy zwarte łany. Najwyższe zanotowane jego stanowiska znajdują się w Bieszczadach, gdzie sięga do wysokości 1100 m n.p.m.[5]

Cała roślina jest lekko trująca: Zawiera wininę, pubescynę i minorynę. Objawami zatrucia są: zmniejszenie ciśnienia krwi, zaburzenia pracy serca i oddychania[7]. Liczba chromosomów 2n = 48[8].

Zagrożenia i ochrona

Roślina była objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[9]. Od 2014 roku nie podlega ochronie[10].

Jako zagrożenie dla gatunku wskazywane jest wykopywanie roślin ze stanowisk naturalnych do uprawy w celach ozdobnych[5].

Zastosowanie

  • Roślina ozdobna, często uprawiana. Używana jako roślina okrywowa na kobierce, obwódki, często sadzona na cmentarzach. Ma bardzo małe wymagania zarówno co do gleby jak i oświetlenia. Obok bluszczu i kopytnika najlepiej znosi zacienienie.
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: ziele barwinka – Herba Vincae pervincae (Herba Vincae minoris, Herba Pervincae).
    • Skład: Zawiera alkaloidy: winkaminę, izowinkaminę, perwincynę; kwas ursolowy, gorycz (wincynę), leukoantocyjanidyny, flawonoidy (robininę), garbniki, kwasy organiczne, pektyny, trójterpeny, sole mineralne.
    • Działanie: obniża ciśnienie krwi (hypotonicum), stosuje się go w przypadkach krwawień, stanów zapalnych błon śluzowych oraz w leczeniu egzem. Napar ziela stosuje się w zakrzepowym zapaleniu żył, stanach osłabienia oraz niedotlenienia serca i mózgu, zawrotach głowy, uporczywych migrenach, szumie w uszach, nerwicach wegetatywnych, padaczce, chorobach płuc, krwawieniach wewnętrznych i macicznych[11].
    • Zbiór: od maja do sierpnia. Zebrany surowiec suszy się naturalnie, w miejscu przewiewnym i suchym
    • W krajach o cieplejszym klimacie jako surowiec dla przemysłu farmaceutycznego wykorzystuje się Vinca erecta, który ma więcej tych samych substancji aktywnych.

Odmiany uprawne

W uprawie znajduje się szereg kultywarów:

  • 'Alba' – o białych kwiatach,
  • 'Argenteovariegata' – o białopstrych liściach, wolniej rosnąca,
  • 'Aureovariegata' – żółtopstra,
  • 'Bowes Variety' – o większych kwiatach, bujniej rosnąca, ale bardziej zwarta ze względu na krótsze rozłogi,
  • 'Rosea' – o różowych kwiatach i wolniejszym wzroście.
  • 'Cahill' - o pstrej, żółtej barwie liści z zielonym brzegiem blaszki. Wyhodowana przez 1995 r. przez Christy A. Hensler z Newport w USA. W przeciwieństwie do innych, ta odmiana dobrze znosi pełne nasłonecznienie, rośnie przy tym równie dobrze w półcieniu i w miejscach zacienionych. Roślina mrozoodporna całkowicie w Polsce (strefa mrozoodporności 5a). Nadaje się do uprawy jako roślina rabatowa oraz okrywowa. Pędy są trwałe i dlatego mogą być używane jako uzupełnienie różnych kompozycji florystycznych[12].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
  3. 1 2 Vinca minor L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-04-12].
  4. ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 586, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.
  5. 1 2 3 4 5 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006, s. 256. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 Stanisława Pawłowska, Rodzina: Apocynaceae, Toinowate, [w:] Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 43-33.
  7. ↑ Burkhard Bohne, Peter Dietze: Rośliny trujące: 170 gatunków roślin ozdobnych i dziko rosnących. Warszawa: Bellona, Spółka Akcyjna, 2008. ISBN 978-83-11-11088-5.
  8. ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  9. ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. poz. 81 (ISAP))
  10. ↑ Dz. U. z 2014 r. poz. 1409 (ISAP) – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin
  11. ↑ Danuta Rybak, Rośliny lecznicze. Atlas, Warszawa 1993: Wydawnictwo "Arkady", s. 65, ISBN 83-213-3634-5.
  12. ↑ Agnieszka Mike-Jeziorska: Barwinek pospolity 'Cahill'. Murator S.A., 2013. [dostęp 2013-04-24]. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.