Bellardia trixago

*Bellardia trixago*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	zarazowate
Rodzaj	Bellardia
Gatunek	Bellardia trixago
	Nazwa systematyczna
	Bellardia trixago (L.) All.; Fl. Pedem. 1: 61 (1785)
Synonimy
	Alectorolophus trixago (L.) M.Bieb.; Bartsia bicolor DC.; Bartsia capensis (L.) Spreng.; Bartsia maxima Pers.; Bartsia rhinanthoides Hochst. ex Benth.; Bartsia trixago L.; Bartsia versicolor (Lam.) Pers.; Bellardia carnea (Griseb.) Wettst.; Buchnera africana L.; Euphrasia trixago (L.) Vis.; Euphrasia versicolor Bubani; Lasiopera rhinanthina Hoffmanns. & Link; Rhinanthus bicolor Poir.; Rhinanthus capensis L.; Rhinanthus creticus F.Dietr.; Rhinanthus maritimus Lam.; Rhinanthus maximus Willd.; Rhinanthus trixago (L.) L.; Rhinanthus versicolor Lam.; Trixago apula Steven; Trixago carnea Griseb.; Trixago maxima (Pers.) Webb & Berthel.; Trixago rhinanthina Link ex Spreng.; Trixago versicolor (Lam.) Webb & Berthel.;

Bellardia trixago – gatunek roślin z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae) z monotypowego rodzaju Bellardia^[3]. Zasięg obejmuje basen Morza Śródziemnego – południową Europę, południowo-zachodnią Azję (po Iran na wschodzie) oraz północną i wschodnią Afrykę na południu sięgając po Kenię. Poza tym występuje też na półkuli południowej w Południowej Afryce. Jako gatunek introdukowany rośnie w Niemczech, na obu kontynentach amerykańskich i na Tasmanii^[3].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna o łodygach pojedynczych, rzadziej rozgałęzionych, prosto wzniesionych, osiągających od kilku cm do 60, rzadko 70 cm wysokości. Łodygi są pokryte sztywnymi, białawymi i skierowanymi w dół włoskami^[4].
Liście: Naprzeciwległe, w 12–22 parach^[5], o nasadach obejmujących łodygę^[4], blaszkach lancetowatych do równowąskich, zaostrzonych, osiągających od 1 do 9 cm długości i do 2 cm szerokości^[5]. Na brzegu blaszki znajdują się 4–8 ząbków^[4].
Kwiaty: Zebrane w gęste w czasie kwitnienia grono (rozluźnia się w czasie owocowania). Kwiaty wsparte są przysadkami wcinanymi w dolnej części kwiatostanu i całobrzegimi w górnej jego części. Kwiaty osadzone są na krótkich szypułkach do 1,5 mm długości. Kielich jest bocznie spłaszczony o długości ok. 1 cm, gęsto owłosiony i rozcięty do połowy^[4]; działki są nierówne^[5]. Korona dwuwargowa, o długości do 2,5 cm, jedno- lub dwubarwna – z górną wargą różowawą, fioletową lub kremowożółtą i dolną wargą białawą lub żółtawą. Górna warga węższa i krótsza od dolnej, która podzielona jest na trzy równe łatki. Pręciki schowane w rurce korony. Zalążnia w górnej części i szyjka słupka owłosione. Znamię maczugowate^[4].
Owoce: Torebki jajowate o długości ok. 1 cm, lekko bocznie spłaszczone i owłosione. Nasiona 0,5–1 mm długości o łupinach gładkich lub prążkowanych^[4].

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna kwitnąca od marca do lipca. Rośnie na różnych glebach na siedliskach ruderalnych, w widnych miejscach w makii, nad rowami, na pastwiskach i polach. Występuje na terenach niżej położonych, w górach sięga do 1300 m n.p.m.^[4]

Systematyka

Gatunek z monotypowego rodzaju Bellardia All. z rodziny zarazowatych Orobanchaceae, w której obrębie klasyfikowany jest do plemienia Rhinantheae^[2]^[3]. W niektórych ujęciach rodzaj jest szerzej ujmowany i zaliczane są tu oba gatunki z rodzaju Parentucellia^[6]. Tradycyjnie gatunek zaliczany był do szeroko ujmowanego rodzaju Bartsia jako B. trixago L. klasyfikowanego do także szeroko ujmowanej rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae^[4].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-08-08] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-08-08] (ang.).
1 2 3 4 5 Bellardia trixago (L.) All.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-08-08].
1 2 3 4 5 6 7 8 C.C. Benedí C.C., Bartsia L., [w:] Flora iberica, t. XIII, Madrid: Real Jardín Botánico, CSIC, 2009, s. 504-505 [dostęp 2025-07-23] .
1 2 3 Bellardia trixago (Linnaeus) Allioni, [w:] Flora of North America [online], floranorthamerica.org [dostęp 2025-07-23] .
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 107, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-08-08] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-08-08] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Bellardia trixago (L.) All.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-08-08].

[iberica-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 C.C. Benedí C.C., Bartsia L., [w:] Flora iberica, t. XIII, Madrid: Real Jardín Botánico, CSIC, 2009, s. 504-505 [dostęp 2025-07-23] .

[america-5] 1 2 3 Bellardia trixago (Linnaeus) Allioni, [w:] Flora of North America [online], floranorthamerica.org [dostęp 2025-07-23] .

[mabb-6] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 107, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]