Berta Weissberger

Berta Weissberger
(obecnie Betty Lauer)
Data i miejsce urodzenia

1 marca 1926
Zabrze

Zawód, zajęcie

autorka wspomnień

Berta Weissberger, po wojnie Berta Lauer lub też Betty Lauer (ur. 1 marca 1926 w Zabrzu)[1] – amerykańsko-żydowska autorka wspomnień z czasów II wojny światowej, asystentka Sylwestra Brauna oraz autorka zdjęć z powstania warszawskiego.

Życiorys

Fragment wystawy Sylwester "Kris' Braun - fotograf od powstania w Muzeum Warszawy poświęcony Bercie Weissberger, wrzesień 2024.

Była córką Oskara Weissbergera (1893–1976) i Ilony z domu David (1900–1995)[2]. Miała siostrę, Ewę[3] (ur. 1921). Ojciec miał sklep z ubraniami męskimi, a matka była dentystką[4]. Berta Weissberger urodziła się w Zabrzu (wówczas niemiecki Hindeburg), 1 marca 1926[1][5] (choć niekiedy pojawiają się także informacje, że urodziła się 1 marca 1923[4] lub w 1925 roku[3]. Wychowała się w rodzinie niemiecko-żydowsko-węgierskiej, ale miała także polskie korzenie oraz rodzinę w Polsce[6].

Od 1933 jej rodzice starali się o wyjazd z Niemiec, a w 1938 jej ojciec wyjechał do USA, gdzie starał się ściągnąć rodzinę. W tym samym roku w ramach Polenaktion[4] została wraz z matką deportowana na granicę niemiecko-polską z zakazem powrotu do III Rzeszy[6]. Po wysiedleniu, mieszkała u brata swojej matki w Sosnowcu, potem u krewnych Chorzowie, a następnie w Krakowie[4].

Okupacja niemiecka

W trakcie okupacji niemieckiej początkowo przebywała u rodziców swojej matki w Bochni. Następnie wraz z matką i siostrą, wyjechała do Krosna, do siostry swojej matki, Reginy, która mieszkała tam sama z 8-letnim synem. W Krośnie przebywały wraz z matką do likwidacji tamtejszego getta[4]. W tym czasie jej starsza siostra Ewa Weissberger została rozstrzelana[5] lub wywieziona obozu zagłady[4].

Z Krosna uciekły na zachód do Szczucina i próbowały dojechać do Tarnowa. Ostatecznie znalazły się w Krakowie, gdzie Berta Weissberger podjęła pracę jako opiekunka w rodzinie SS-mana[5]. W tym czasie posługiwała się fałszywymi dokumentami wystawionymi na nazwisko Krystyna Żółkoś[7]. W związku z zagrożeniem dekonspiracją, w listopadzie uciekła wraz z matką do Warszawy[5]. W Warszawie pracowała w szwalni przy ul. Mazowieckiej 5[7][5]. W 1943 poznała fotografa Sylwestra Brauna[7].

Po wybuchu powstania warszawskiego przez pierwsze dni ukrywała się wraz z matką jako cywil w jednym ze schronów/piwnic[7]. Następnie została zaangażowana przez Sylwestra Brauna, który był wówczas fotoreporterem działającym dla Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej w ramach Referatu Fotograficznego, na jego asystentkę[8]. W tym czasie Berta Weissberger również wykonywała zdjęcia[7], a także została utrwalona na kilku zdjęciach wykonanych w trakcie powstania przez Brauna[9]. Przed upadkiem powstania warszawskiego Braun i Weissberger ukryli aparaty fotograficzne i wszystkie negatywy w dwóch słojach typu wek w piwnicy budynku przy ul. Marszałkowskiej 53[7] i wydobyli je w lutym 1945 roku[5].

Okres powojenny

Po wyzwoleniu zorganizowali studio fotograficzne w Świętochłowicach[7]. W czerwcu 1946 roku Weissberger i Braun uciekli do Szwecji, ukryci pod pokładem statku transportującego węgiel. Ze Szwecji[5] Weissberger wyjechała do USA, gdzie poślubiła prawnika Lawrence’a Lauera, pochodzącego z polsko-żydowskiej rodziny[7]. Pobrali się w 1949[3].

W 2004 ukazała się jej książka wspomnieniowa pt. Hiding in Plain Sight: The Incredible True Story of a German-Jewish Teenager's Struggle to Survive in Nazi-occupied Poland[4][7][5].

W 2023 roku Piotr Głogowski z Muzeum Warszawy[5] ustalił, że Berta Weissberger współpracowała z Sylwestrem Braunem w trakcie powstania warszawskiego i była autorką niektórych z przypisywanych mu dotychczas zdjęć, przechowywanych w zbiorach Muzeum Warszawy. W czerwcu 2024 odwiedziła Polskę i przekazała do Muzeum Warszawy odbitki zdjęć, które wykonała z Sylwestrem Braunem (on wcześniej przekazał Muzeum Warszawy negatywy)[7].

Przypisy

  1. 1 2 Lauer 2004 ↓, s. 563.
  2. ↑ Lauer 2004 ↓, s. 551.
  3. 1 2 3 Collections Search - United States Holocaust Memorial Museum [online], collections.ushmm.org [dostęp 2025-09-27] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-03] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Internetowa baza danych i mapa getta warszawskiego - Osoby - L - Lauer Berta (Weissberger) [online], getto.pl [dostęp 2025-09-27].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Para razem fotografowała powstanie. Po wojnie już nigdy się nie spotkali [online], wiadomosci.onet.pl, 1 sierpnia 2024 [dostęp 2025-09-27].
  6. 1 2 Fotograf powstania [online], tvn24.pl, 30 lipca 2024 [dostęp 2025-09-27].
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Basia Czyżewska: Berta Weissberger, zapomniana fotografka Powstania Warszawskiego, towarzyszyła słynnemu Sylwestrowi „Kris” Braunowi. vogue.pl. [dostęp 2024-08-04]. (pol.).
  8. ↑ Kinga Dawidowicz: Sylwester Braun: fotograf wojennej Warszawy. tygodnikpowszechny.pl. [dostęp 2024-08-04]. (pol.).
  9. ↑ Piotr Głogowski i inni red., Sylwester "Kris" Braun: fotograf od powstania = a photographer of the uprising, Warszawa: Muzeum Warszawy, 2024, s. 21, ISBN 978-83-971849-4-7 [dostęp 2024-09-04].

Bibliografia

  • Betty Lauer, Hiding in plain sight: the incredible true story of a German-Jewish teenager's struggle to survive in Nazi-occupied Poland, wyd. 1st ed, Smith and Kraus global, Hanover, N.H: Smith and Kraus, 2004, ISBN 978-1-57525-349-7 [dostęp 2025-09-27] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.