Beta Pictoris
| β Pic | |||||||||||||||||||
 Zdjęcie nieba wokół Beta Pictoris (ESO/DSS 2) | |||||||||||||||||||
| Dane obserwacyjne (J2000) | |||||||||||||||||||
| Gwiazdozbiór | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rektascensja |
05h 47m 17,088s[1] | ||||||||||||||||||
| Deklinacja |
−51° 03′ 59,44″[1] | ||||||||||||||||||
| Paralaksa (π) | |||||||||||||||||||
| Odległość | |||||||||||||||||||
| Wielkość obserwowana (pasmo V) |
|||||||||||||||||||
| Ruch własny (RA) | |||||||||||||||||||
| Ruch własny (DEC) |
83,10 ± 0,15 mas/rok[1] | ||||||||||||||||||
| Prędkość radialna |
20,00 ± 0,70 km/s[1] | ||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||
| Rodzaj gwiazdy |
gwiazda ciągu głównego (karzeł) | ||||||||||||||||||
| Typ widmowy |
A6 V[1] | ||||||||||||||||||
| Masa | |||||||||||||||||||
| Promień | |||||||||||||||||||
| Wielkość absolutna | |||||||||||||||||||
| Jasność | |||||||||||||||||||
| Wiek |
0,023 ± 0,008[2] | ||||||||||||||||||
| Charakterystyka orbitalna | |||||||||||||||||||
| Krąży wokół | |||||||||||||||||||
| Półoś wielka |
7314[3] pc | ||||||||||||||||||
| Mimośród |
0,0201[3] | ||||||||||||||||||
| Alternatywne oznaczenia | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
 Położenie w gwiazdozbiorze | |||||||||||||||||||
Beta Pictoris (β Pic) – gwiazda w gwiazdozbiorze Malarza. Znajduje się w odległości ok. 63,4 lat świetlnych od Słońca. Gwiazdę otacza dysk pyłowy, krążą wokół niej trzy znane planety.
Charakterystyka
Jest to biała gwiazda ciągu głównego, należąca do typu widmowego A6[1]. Jej jasność jest około 9 razy większa niż jasność Słońca[3], a masa jest oceniana na około 1,7 masy Słońca[2]. Jest to młoda gwiazda, licząca od 8 do 20 mln lat, otoczona masywnym dyskiem pyłowym, który posiada złożoną strukturę.
Dysk pyłowy
Obserwacje sondy IRAS z 1983 roku wykazywały znaczną nadwyżkę promieniowania podczerwonego pochodzącego z Beta Pictoris, w stosunku do podobnych gwiazd. To sugerowało, że w otoczeniu gwiazdy znajdują się znaczne ilości pyłu. Obserwacje optyczne przeprowadzone rok później wykazały, że gwiazda otoczona jest dyskiem pyłowym. Masywny dysk pyłu rozciąga się na ponad tysiąc jednostek astronomicznych od gwiazdy. Zewnętrzne obszary pierścienia są pofałdowane, sugerowało to obecność co najmniej dwóch dużych planet krążących wokół gwiazdy, które mogą rosnąć pochłaniając materię dysku[4].
Dysk wokół gwiazdy jest położony w linii obserwacji, co utrudnia wykrycie w nim przerw, wskazujących na obecność planet. Takie ustawienie pozwoliło jednak dostrzec w 2006 roku istnienie drugiego, mniejszego dysku, nachylonego o ok. 5° do dysku głównego. Ta struktura prawdopodobnie jest wynikiem oddziaływania masywnej planety, krążącej po nachylonej orbicie.
Układ planetarny
W listopadzie 2008 roku na zdjęciach wykonanych 5 lat wcześniej zaobserwowano obiekt, który mógł być uznany za planetę krążącą wokół Beta Pictoris. Obserwacje nie dowodziły jeszcze, że obiekt ten jest grawitacyjnie związany z β Pic. Na zdjęciach wykonanych wiosną 2009 roku obiekt przestał być widoczny. Został odnaleziony na fotografiach wykonanych jesienią 2009 roku po drugiej stronie gwiazdy, co potwierdziło, że jest to planeta krążąca po orbicie. W toku dalszych obserwacji uzyskano film poklatkowy ukazujący planetę w ruchu orbitalnym[5].
Planeta Beta Pictoris b okrąża gwiazdę w odległości około 9,04+0,82−0,41 au, z okresem orbitalnym ok. 20,5+2,9−1,4 lat[6] i ma masę 8+5−2 mas Jowisza[2][7][8].
W 2019 roku pomiary zmian prędkości radialnej, a następnie bezpośrednie obrazowanie pozwoliły odkryć drugą planetę o bardzo podobnej masie, Beta Pictoris c krążącą wokół gwiazdy po ciaśniejszej orbicie[2]. W 2026 roku obserwacje Beta Pictoris b naprowadziły naukowców na trop trzeciej planety układu, o stukrotnie niższej jasności, którą udało się wykryć w archiwalnych zdjęciach sięgających 2014 roku. Obiekt Beta Pictoris d także jest gazowym olbrzymem, ale znacznie dalszym niż znane wcześniej planety i o niższej masie (ok. 2,4 MJ), o okresie obiegu około 90 lat[9][2].
Układ planetarny Beta Pictoris tworzą[2]:
| Towarzyszka | Masa minimalna | Okres orbitalny [d] |
Półoś wielka [au] |
Mimośród |
|---|---|---|---|---|
| c | 8,7 +0,8−0,7 | 1202 +26−11 | 2,70 ± 0,03 | 0,307 +0,019−0,025 |
| b | 8,7 +2,6−2,5 | 8682 +55−58 | 10,07 ± 0,03 | 0,105 +0,004−0,003 |
| d | 2,4 ± 0,6 | 33 200 +6600−9900 | 26,0 +2,2−6,1 | <0,44 |
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Beta Pictoris w bazie SIMBAD (ang.)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Bet Pic Overview, [w:] NASA Exoplanet Archive [online], California Institute of Technology, 2017 (ang.).
- 1 2 3 4 5 Anderson E, Francis C: HIP 27321. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2021-02-28]. (ang.).
- ↑ Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 430. ISBN 978-83-7670-323-7.
- ↑ Radek Kosarzycki, Zobacz 17 lat obserwacji fascynującej egzoplanety ściśnięte w 10-sekundową animację [online], Puls kosmosu, 10 sierpnia 2023 [dostęp 2026-07-29].
- ↑ Bruce Macintosh, James R. Graham, Patrick Ingraham, Quinn Konopacky, The Gemini Planet Imager: First Light, „arXiv + PNAS”, 111 (35), 2014, s. 12661–12666, DOI: 10.1073/pnas.1304215111, arXiv:1403.7520 (ang.).
- ↑ Planet imaged closer to star than ever before?. New Scientist, 2008-11-21. [dostęp 2008-11-21].
- ↑ Beta Pictoris Planet Finally Imaged?. Science Daily, 2008-11-21. [dostęp 2008-11-21].
- ↑ Po 10 latach zabawy w chowanego sfotografowano z Ziemi najsłabszą planetę [online], ESO, 15 lipca 2026 [dostęp 2026-07-29] (pol.).