Between Earth and Sky

Between Earth and Sky – amerykańska trylogia fantasy autorstwa Rebekki Roanhorse. Obejmuje tomy: Czarne słońce (2020), Gorejąca gwiazda (2022) oraz Mirrored Heavens (2024). Jest zaliczana do epic fantasy. Została zainspirowana różnymi kulturami Ameryki przedkolumbijskiej.

Powieść Czarne słońce zdobyła nagrodę Alex Award w 2021 oraz Ignyte Award w 2021 w kategorii najlepsza powieść dla dorosłych; była także nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy, Nagrody Nebula za najlepszą powieść oraz Hugo za najlepszą powieść. Cała seria zdobyła w 2025 nagrodę Hugo w kategorii najlepsza seria. W Polsce dwa pierwsze tomy cyklu ukazały się nakładem wydawnictwa Mag w 2022 i 2024 w tłumaczeniu Anny Dobrzańskiej^[1].

Czarne słońce przedstawia wydarzenia z perspektywy czterech bohaterów: Serapia, Xiali, Okoa i Naranpy. Narracja czasu teraźniejszego jest przerywana częstymi retrospekcjami^[2].

Podczas pisania Czarnego słońca Roanhorse szukała informacji na temat cywilizacji Azji Południowo-Wschodniej, rdzennych mieszkańców Ameryki oraz Mezoameryki, ponieważ chciała stworzyć fikcję odmienną od tradycyjnych europejskich realiów epickiej fantasy. Zaczęła od napisania postaci Xiali i stwierdziła, że „wszyscy pozostali bohaterowie zaczęli się potem układać”^[3].

Choć trylogia przedstawia wiele postaci nieheteroseksualnych i niecispłciowych i była chwalona za inkluzywność, recenzent serwisu Sci Fi zauważył, że „queerowość” jest wytworem białej supremacji i kolonizacji. W wielu cywilizacjach przedkolumbijskich tożsamości queerowe nie byłyby uznawane za „inne”, lecz za normalną część społeczeństwa. W związku z tym postacie w powieściach nie są „oznaczane” ani nazywane jako queerowe czy odmienne. Biseksualność Xiali służy ukazaniu różnego stopnia akceptacji w poszczególnych kulturach. Niektóre postacie są niebinarne i w oryginale opisywane za pomocą neopronomów („xe”/„xir”), co jest akceptowane w większości miast świata przedstawionego w trylogii^[4].

W grudniu 2021 poinformowano, że AMC Studios zaadaptuje Czarne słońce na serial telewizyjny, a Rebecca Roanhorse i Angela Kang będą pełnić funkcje producentek wykonawczych^[5].

W swojej recenzji dla magazynu „Locus” Alex Brown nazywa Czarne słońce „znakomitym dziełem sztuki” i chwali bohaterów, świat przedstawiony, system magii oraz sposób, w jaki queerowość jest znormalizowana, a hierarchie płciowe nieobecne w świecie powieści^[6].„Kirkus Reviews” pochwaliło kreację postaci i intrygę polityczną, określając książkę jako „kolejną wielką rzecz”^[7]. Grimdark Magazine stwierdził, że Czarne słońce jest „niemal niemożliwa do odłożenia”, podkreślając umiejętne połączenie akcji z fabułą napędzaną przez postacie^[8]. Inne recenzje również chwaliły książkę za kreację bohaterów i sceny akcji^[9], a także za pozytywne i wielowymiarowe przedstawienie postaci queerowych^[4].

Gorejąca gwiazda otrzymała pozytywną recenzję od „Kirkus Reviews”, który określił ją jako „doskonałą drugą część”^[10]. Powieść uzyskała także recenzję w „Library Journal”, gdzie nazwano ją „zadziwiająco złożoną”^[11]. Pisząc dla Tor.com, Angela Maria Spring przyznała drugiej książce umiarkowanie pozytywną ocenę. Pochwaliła złożoną fabułę i uznała, że wątek rozwoju postaci Naranpy jest najlepszy spośród wszystkich bohaterów, jednak zwróciła uwagę na wolne tempo narracji oraz na to, że powieść traci przez rozdzielenie bohaterów Serapia i Xiali^[12].

Przy premierze trzeciego tomu magazyn „Locus” Alex Brown zwrócił uwagę na wysokie oczekiwania, jakie pierwsze dwa tomy stworzyły wobec finałowej części Mirrored Heavens, zapewniając, że „nie został rozczarowany” „wysokim poziomem dramatyzmu i szokującymi momentami”. Brown pisze: „Roanhorse stworzyła rozległy, złożony świat, jakiego nie ma nigdzie indziej. Elementy są znajome — młodzi ludzie sprzeciwiający się przeznaczeniu, bogowie prowadzący odwieczne spory za pośrednictwem ludzkich awatarów, żądni władzy szaleńcy — ale wykonanie jest zdecydowanie unikatowe”^[13]. „Kirkus Reviews” stwierdza, że „fani Roanhorse nie będą zaskoczeni, słysząc, że stworzyła złożone, trzymające w napięciu i ostatecznie satysfakcjonujące zakończenie swojej mistrzowskiej trylogii”^[14]. Publishers Weekly uznał, że Roanhorse jest „w szczytowej formie”, a zakończenie serii określił jako „satysfakcjonujące”. W recenzji nazwano bohaterów „trójwymiarowymi” oraz pochwalono autorkę za to, że „bezszwowo splata liczne wątki fabularne, prowadząc do epickiego finału”^[15].