Bill Dixon

Bill Dixon, właściwie William Robert Dixon (ur. 5 października 1925 w Nantucket, zm. 16 czerwca 2010 w North Bennington) – amerykański trębacz jazzowy, kompozytor, pedagog, artysta plastyk i organizator życia muzycznego, związany z free jazzem i nowojorską awangardą jazzową[1][2]. Jego twórczość poszerzała możliwości brzmieniowe trąbki i wykraczała poza konwencjonalnie ujmowane granice tradycji jazzowej[1][3][4].

W 1933 jego rodzina przeniosła się z wyspy Nantucket do Nowego Jorku i zamieszkała w Harlemie[1][2]. Zainteresował się trąbką w dzieciństwie po usłyszeniu Louisa Armstronga, a pierwszy instrument kupił w szkole średniej; do połowy lat 40. był w znacznej mierze samoukiem[1]. Równolegle rozwijał zainteresowania plastyczne i początkowo właśnie w tej dziedzinie podjął systematyczną działalność twórczą[1][2]. W 1944 wstąpił do armii, a po zakończeniu służby kształcił się muzycznie w Hartnett Conservatory of Music na Manhattanie[1][2]. Następnie pisał aranżacje, występował z różnymi zespołami i pracował jako kopista m.in. dla George’a Russella i Davida Amrama[1]. W latach 50. pracował także w Organizacji Narodów Zjednoczonych i współtworzył UN Jazz Society, równocześnie występując w klubach Greenwich Village[2].

W 1951 poznał pianistę Cecila Taylora, z którym występował w różnych okresach swojej kariery[1][4]. W 1961 utworzył kwartet z saksofonistą Archiem Sheppem[1][3]. Współpracował również z choreografkami Drid Williams, Elaine Shipman i Judith Dunn; działalność ta miała znaczenie dla rozwoju improwizacyjnych technik tańca[1].

W październiku 1964 Dixon zorganizował w nowojorskiej Cellar Cafe czterodniowy cykl koncertów October Revolution in Jazz, prezentujący powstającą wówczas awangardę jazzową i free jazz[1][5][3]. Wydarzenie przyczyniło się do zwrócenia szerszej uwagi na tę muzykę i doprowadziło do utworzenia przez Dixona Jazz Composers Guild[1][2][5]. Organizacja działała na zasadach spółdzielczych, dążąc do prezentowania free jazzu niezależnie od klubów nocnych i agentów oraz do poprawy warunków pracy muzyków przez samodzielne organizowanie koncertów[6][5]. Do jej członków założycieli należeli m.in. Sun Ra, Archie Shepp, John Tchicai, Cecil Taylor, Paul Bley, Carla Bley i Mike Mantler[6]. Jazz Composers Guild istniała krótko i rozpadła się w 1965[6].

Od lat 60. coraz większe znaczenie w grze Dixona zyskiwały barwa, rejestr oraz świadome wykorzystanie przestrzeni i ciszy[3][4]. Posługiwał się m.in. oddechowym tonem, niskim rejestrem, efektami półwentylowymi, growlem, wokalizowanymi dźwiękami i wyrazistym wibrato[3]. Z czasem odchodził od jasnego, konwencjonalnego brzmienia trąbki ku bardziej fizycznemu sposobowi kształtowania dźwięku, wykorzystując również elektroniczne przetwarzanie brzmienia[4].

W 1968 rozpoczął pracę pedagogiczną w Bennington College, gdzie pozostał do przejścia na emeryturę w 1995[1][2][3]. W 1974 utworzył na uczelni Black Music Division, dział poświęcony studiom nad muzyką czarnych Amerykanów[7]. Dobierał jego kadrę i opracował program nauczania; prowadził zajęcia m.in. z improwizacji, kompozycji i wykonawstwa muzycznego oraz kierował Black Music Ensemble[2].

Lata 90. i pierwsza dekada XXI wieku należały do najbardziej aktywnych okresów jego działalności nagraniowej; współpracował wówczas z muzykami różnych pokoleń[1]. Znaczną część nagrań Dixona publikowała włoska wytwórnia Soul Note, dla której zarejestrował m.in. albumy In Italy i Vade Mecum[1][8][3]. Równolegle przez całe życie zajmował się sztukami plastycznymi, tworząc obrazy, grafiki, rysunki i kolaże; własne prace wykorzystywał także na okładkach albumów[2]. Pozostał aktywny twórczo do późnej starości[1]. Jego ostatnia kompozycja, Envoi, została zaprezentowana na festiwalu FIMAV w Victoriaville trzy tygodnie przed jego śmiercią[1][9].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Andrew Raffo Dewar. Dixon, Bill [William Robert]. „Grove Music Online”, 2012-10-04. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.A2228201. (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Bill Dixon Papers. [w:] NYU Special Collections Finding Aids [on-line]. New York University. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 John Fordham: Bill Dixon obituary. The Guardian, 2010-07-22. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 Richard Brody: In Memoriam Bill Dixon. The New Yorker, 2010-06-19. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
  5. 1 2 3 Benjamin Piekut. Race, Community, and Conflict in the Jazz Composers Guild. „Jazz Perspectives”. 3 (3), s. 191–231, 2009-12-01. DOI: 10.1080/17494060903454529. (ang.).
  6. 1 2 3 Jazz Composers Guild. „Grove Music Online”, 2003. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.J224700. (ang.).
  7. ↑ Public Invited to the Black Music Symposium at Bennington College. Bennington College, 2025-03-13. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
  8. ↑ Stefano Zenni, Barry Kernfeld. Soul Note. „Grove Music Online”, 2003. Oxford University Press. DOI: 10.1093/gmo/9781561592630.article.J422100. (ang.).
  9. ↑ Stuart Broomer: Bill Dixon. Envoi.. [w:] Issue 111 [on-line]. Musicworks, 2011. [dostęp 2026-07-14]. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.