Borowiczak dęty
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
borowiczak dęty |
| Nazwa systematyczna | |
| Boletinus cavipes (Klotzsch) Kalchbr. Mathem. Természettud. Közlem. 5: 287 (1867) | |
Borowiczak dęty, borowiec dęty, maślak dęty (Boletinus cavipes (Klotzsch) Kalchbr.) – gatunek grzybów z rodziny maślakowatych (Suillaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji: Suillaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1835 r. Johann Friedrich Klotzsch, nadając mu nazwę Boletus cavipes. Później zaliczany był do różnych rodzajów. Obecną nazwę nadał mu w 1867 r. Károly Kalchbrenner[1]. Niektóre Synonimy naukowe[2]:
- Boletinellus porosus (Berk.) Snell 1945
- Boletinus porosus (Berk.) Peck 1889
- Boletopsis cavipes (Klotzsch) Henn. 1951
- Suillus cavipes (Klotzsch) A.H. Sm. & Thiers 1964
Alina Skirgiełło nadała mu w 1939 r. nazwę borowik pustotrzonowy, w 1960 r. borowiec dęty. W 2003 r. Władysław Wojewoda zaproponował polską nazwę borowiczak dęty[3]. W internetowym atlasie grzybów ma nazwę maślak dęty[4]. Gatunek wielokrotnie przenoszony był do różnych rodzajów[2], stąd różnorodność polskich nazw. W 2025 r. zgodna z nazwą naukową jest polska nazwa zaproponowana przez W. Wojewodę.
Morfologia
4–12 cm średnicy, początkowo półkolisty lub stożkowaty, z wiekiem płaski z małym garbkiem pośrodku. Początkowo ma brzeg podwinięty, później ostry. Cały pokryty jest drobnymi, ciemniejszymi kosmkami i jest pilśniowato łuskowaty. Kolor od żółtobrązowego przez czerwonobrązowy do brązowego[5].
Krótkie, nieco zbiegające na trzon. Pory bardzo duże, promieniście wydłużone w kolorze od żółtego do żółtooliwkowego. Nie zmieniają koloru. Za młodu okryte są białawą osłoną[5].
Wysokość 4–10 cm, grubość 1–2 cm, walcowaty, dołem zgrubiały, pusty. Barwy tej samej co kapelusz lub jaśniejszy. W górnej części z białawym pierścieniem[5].
W kapeluszu żółtawy, gąbczasty, w trzonie biały, suchszy i bardziej zwarty. Nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Zapach przyjemny, smak nieco kwaśny, u starszych okazów cierpki, gorzkawy[5].
Oliwkowożółtawy. Zarodniki elipsoidalno-wrzecionowate, o rozmiarach 7–19 × 3–4 μm[6].
Występowanie i siedlisko
W piśmiennictwie naukowym podano ponad 80 jego stanowisk w Polsce[7]. Częściej występuje w górach[5]. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest zaliczony do kategorii grzybów rzadkich (R)[8].
Naziemny grzyb mykoryzowy. Występuje wyłącznie pod modrzewiami, z którymi tworzy mykoryzę[7].
Znaczenie
- W latach 1995–2004 gatunek był objęty ochroną częściową, od roku 2004 podlegał ochronie ścisłej, a od 2014 ponownie jest pod ochroną częściową[7].
- Jest jadalny, choć zwykle nisko się ceni jego walory smakowe.
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26].
- 1 2 Species Fungorum [online] [dostęp 2025-10-26].
- ↑ Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 74, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Atlas Grzybów [online], atlas.grzybiarze.eu [dostęp 2018-11-15].
- 1 2 3 4 5 Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, s. 331, ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 263, ISBN 83-09-00714-0.
- 1 2 3 Anna Kujawa, Małgorzata Ruszkiewicz-Michalska, Izabela L. Kałucka (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4.
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 61, ISBN 83-89648-38-5.