Bronisław Radziszewski
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 listopada 1838 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
11 marca 1914 |
| Profesor nauk chemicznych | |
| Alma Mater | |
| Doktorat | |
| Profesura |
czerwiec 1872 |
| Polska Akademia Umiejętności | |
| Status |
członek krajowy czynny |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia | |
| Rektor Uniwersytetu Lwowskiego | |
| Odznaczenia | |
 | |
Bronisław Leonard Radziszewski pseudonim Ignacy Czyński (ur. 6 listopada 1838 w Warszawie, zm. 11 marca 1914 we Lwowie) – polski chemik, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego. Był też kawalerem Orderu Żelaznej Korony III klasy (1898) i radcą dworu (1909)[1].
Jest autorem ponad 200 prac z dziedziny chemii organicznej, zwłaszcza związków aromatycznych[1][2]. Stworzył we Lwowie własną szkołę chemii organicznej[3]. Był inicjatorem wybudowania gmachu Instytutu Chemicznego i Studium Farmaceutycznego, a następnie utworzenia Katedry Chemii Ogólnej i Nieorganicznej oraz Wydziału Lekarskiego[2].
Życiorys
Edukacja
Był synem Franciszka (1798–1869[4]) i Franciszki z domu Wejnert. W 1855 r. ukończył gimnazjum w Warszawie, po czym podjął studia przyrodnicze na uniwersytecie w Moskwie (1855–1861). Od października 1862 do czerwca 1863 r. był nauczycielem przyrody w III Gimnazjum w Warszawie[2].
Po upadku powstania wyjechał do Belgii, gdzie w latach 1864–1867 studiował chemię w Gandawie. Doktoryzował się w 1867 r., po czym przez trzy lata był asystentem chemii na Uniwersytecie w Leuven[2].
Udział w powstaniu styczniowym
Brał aktywny udział w powstaniu styczniowym – jako[2]:
- pomocnik sekretarza stanu Rządu Narodowego Józefa Kajetana Janowskiego
- komisarz rządowy i pełnomocny w woj. augustowskim (pod pseudonimem: Ignacy Czyński)
Kariera naukowa
W 1870 r. zamieszkał w Krakowie, gdzie był zastępcą profesora chemii w Instytucie Technicznym i nauczycielem w Szkole Realnej.
W czerwcu 1872 r. uzyskał nominację na profesora chemii ogólnej i farmaceutycznej Uniwersytetu Lwowskiego. Był pierwszym profesorem chemii ULw, który wykładał ten przedmiot po polsku. Był także kierownikiem Katedry i Studium Farmaceutycznego oraz dyrektorem Instytutu Chemicznego. W 1874 r. został profesorem zwyczajnym, w roku akademickim 1879–1880 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego, a w 1882–1883 rektora ULw[2].
W 1910 r., w związku z przekroczeniem wieku 70 lat, przeszedł w stan spoczynku[5].
Aktywność społeczna
Był bardzo aktywny w życiu społecznym. W latach 1874–1903 był radnym miasta Lwowa. Jako rektor zasiadał w Sejmie Krajowym. W 1873 r. wraz z Feliksem Kreutzem i Julianem Niedźwiedzkim założył Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika[6], którego był członkiem zarządu, a w latach 1877–1878 i 1890–1891 przewodniczącym. W założonym przez siebie czasopiśmie Kosmos opublikował w latach 1876–1913 135 artykułów. Był członkiem Akademii Umiejętności (od 1874 członkiem korespondentem, od 1881 członkiem czynnym), członkiem Akademii Nauk w Pradze, członkiem Galicyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego, Towarzystwa Chemików Czeskich w Pradze, Krajowej Rady Górniczej, komisji egzaminacyjnej dla nauczycieli szkół średnich. 10 czerwca 1897 otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Lwowa oraz Medal Miasta Lwowa[7][8].
Dla uczczenia zasług pochowany na koszt miasta na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[9].
Przypisy
- 1 2 Halina Urban, Bronisław Radziszewski [online], Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego [dostęp 2026-03-31].
- 1 2 3 4 5 6 Stanisław M. Brzozowski, Franciszka Ramotowska, Bronisław Leonard Radziszewski (1838–1914), [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [dostęp 2026-03-31]. Wersja drukowana: Polski Słownik Biograficzny, t. XXX, Instytut Historii PAN, 1987, s. 114–118.
- ↑ Kazimierz Kling, Ś.p. Bronisław Radziszewski. Wspomnienie pośmiertne, Odbitka z Chemika Polskiego t. XIV (1914), Warszawa: Drukarnia Naukowa, 1914.
- ↑ Władysław Sobociński, Franciszek Radziszewski (1798–1869), [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXX, Instytut Historii PAN, 1987, s. 118–119.
- ↑ Ustąpienie zasłużonego profesora, „Nowości Illustrowane”, Nr 27, 2 lipca 1910, s. 13.
- ↑ Eugeniusz Romer, 1875–1899. Dwudziestopięciolecie Polskiego Towarzystwa imienia Kopernika, „Kosmos”, XXV, 1900, s. 263–365 (patrz s. 264) [dostęp 2026-03-31].
- ↑ † Bronisław Radziszewski. „Kurjer Lwowski”. Nr 97, s. 3, 13 marca 1914.
- ↑ Dyplom i medal złoty dla Pana Prezydenta R. P., „Gazeta Lwowska”, nr 206, 9 września 1936, s. 1.
- ↑ Ś.p. Bronisław Radziszewski Kurier Lwowski 1914 nr 97 s. 3
Linki zewnętrzne
- Zgon uczonego, „Nowości Illustrowane”, 11 (12), 21 marca 1914, s. 10 [dostęp 2026-03-31].
- Publikacje Bronisława Radziszewskiego w bibliotece Polona