Bruksizm
 | |
| Klasyfikacje | |
| ICD-10 |
F45.8 |
|---|---|
| DiseasesDB | |
| MedlinePlus | |
| MeSH | |
Bruksizm (z gr. βρυγμός, zgrzytać zębami) – jest to powtarzalne zaciskanie lub zgrzytanie zębami oraz napinanie lub wysuwanie żuchwy.
Podział
Bruksizm dzieli się na dwie główne postacie:
- Bruksizm nocny – występuje w czasie snu, zwykle ma charakter rytmicznych skurczów mięśni żucia.
- Bruksizm dzienny – pojawia się w stanie czuwania, częściej w formie statycznego zaciskania zębów niż dynamicznego zgrzytania [1].
Etiologia
Przyczyny bruksizmu nie są w pełni poznane. Do najczęściej wymienianych czynników ryzyka należą:
- stres i napięcie emocjonalne,
- zaburzenia lękowe,
- nieprawidłowy zgryz,
- przewlekłe bóle,
- zaburzenia snu (np. obturacyjny bezdech senny),
- działanie niektórych leków (np. selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny),
- używanie substancji psychoaktywnych (np. kofeiny, nikotyny, amfetaminy).[1][2]
Epidemiologia
Na podstawie metanalizy przeprowadzonej przez doktora Zielińskiego (2024) światowa częstość występowania bruksizmu (zarówno nocnego, jak i dziennego) szacowana jest na około 22,22%[1]. W Ameryce Północnej wynosi ona 29%, w Ameryce Południowej – 25%, w Europie – 22%, a w Azji – 19%. Globalna częstość bruksizmu nocnego wynosi 21%, a dziennego – 23%. Badania polisomnograficzne wskazują na wyższą częstość bruksizmu nocnego (43%), jednak ze względu na małą liczebność próby wyniki te wymagają potwierdzenia w przyszłych analizach[1].
W populacji kobiet bruksizm nocny stwierdzono u 12% badanych, a dzienny u 17%. U dorosłych kobiet częstość bruksizmu nocnego wynosiła 15%, podczas gdy u nieletnich – 9%, co sugeruje wpływ wieku na jego występowanie w tej grupie. Bruksizm dzienny występował u 18% dorosłych kobiet i 11% nieletnich, przy czym wiek nie odgrywał tu istotnej roli[1].
W populacji mężczyzn bruksizm nocny występował u 9% badanych, a dzienny u 8%. U dorosłych mężczyzn częstość bruksizmu nocnego wynosiła 8%, a u nieletnich – 9%, co wskazuje, że w tej grupie wiek nie ma istotnego znaczenia. Bruksizm dzienny obserwowano u 9% dorosłych i 6% nieletnich mężczyzn[1].
Historia i rozwój badań nad bruksizmem
Termin „bruksizm” został wprowadzony przez Frohmana w 1931 roku, choć wcześniejsze próby określenia odruchu zgrzytania zębami podjął Pietkiewicz w 1907 roku, nazywając go „la bruxomanie”. Pierwsze wzmianki o tym nawyku pojawiły się już w literaturze naukowej w 1860 roku, a opisy zgrzytania zębami obecne są także w Psalmach Dawida. Wczesne obserwacje pacjentów podkreślały, że bruksizm jest nawykiem nieświadomym i dotyczy znacznej części populacji w różnych grupach wiekowych. W XX wieku, wraz z rozwojem badań stomatologicznych, zaczęto wyróżniać różne formy bruksizmu – w 1950 roku Miller zaproponował podział na bruksizm dzienny i nocny, a w 1983 roku wprowadzono rozróżnienie na bruksizm ekscentryczny i centryczny. W 1987 roku Okeson zasugerował stosowanie szyn zgryzowych w celu ograniczenia zużycia zębów.[1] W 2013 roku Lobbezoo i współpracownicy w konsensusie dotyczącym definicji i klasyfikacji bruksizmu podkreślili jego dwie manifestacje: podczas snu i w stanie czuwania.[3]
Z biegiem lat bruksizm opisywano jako parafunkcję o wieloczynnikowej etiologii, w dużej mierze związanej z czynnikami psychologicznymi[1].
Konsensus dotyczący bruksizmu
Rok 2013
Do roku 2013 nie istniał pełny konsensus co do definicji i stopniowania diagnostycznego bruksizmu. W 2013 roku grupa międzynarodowych ekspertów przeprowadziła dyskusję pisemną w celu sformułowania definicji bruksizmu oraz zaproponowania systemu klasyfikacji do jego operacjonalizacji.[3] Eksperci zdefiniowali bruksizm jako powtarzalną aktywność mięśni żuchwy, charakteryzującą się zaciskaniem lub zgrzytaniem zębami i/lub napinaniem lub wysuwaniem żuchwy. Bruksizm występuje w dwóch odmiennych porach dobowych: podczas snu (bruksizm nocny) oraz w stanie czuwania (bruksizm dzienny). W celu praktycznego zastosowania tej definicji zaproponowano system diagnostyczny obejmujący trzy stopnie pewności: „możliwy”, „prawdopodobny” i „pewny” bruksizm nocny lub dzienny. Zaproponowana definicja i system klasyfikacji mają zastosowanie zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach naukowych w dziedzinie stomatologii i medycyny.[3]
Rok 2018
Analizy przeprowadzone po roku 2013 wskazały potrzebę aktualizacji konsensusu. Sformułowano następujące cele: doprecyzowanie definicji z 2013 roku i opracowanie osobnych definicji dla bruksizmu nocnego i dziennego; ustalenie, czy bruksizm jest zaburzeniem, czy raczej zachowaniem stanowiącym czynnik ryzyka dla niektórych stanów klinicznych; ponowną ocenę systemu klasyfikacji z 2013 roku oraz opracowanie programu badań naukowych.[4]
Wnioski z aktualizacji były następujące: (i) bruksizm nocny i dzienny to aktywności mięśni żucia, występujące odpowiednio podczas snu (rytmiczne lub nierytmiczne) i czuwania (charakteryzujące się powtarzalnym lub stałym kontaktem zębów i/lub napinaniem czy wysuwaniem żuchwy); (ii) u osób ogólnie zdrowych bruksizmu nie należy traktować jako zaburzenia, lecz jako zachowanie mogące stanowić czynnik ryzyka (lub ochronny) dla określonych konsekwencji klinicznych; (iii) do oceny bruksizmu można stosować zarówno metody nieinstrumentalne (w tym samoocenę), jak i instrumentalne (w szczególności elektromiografię); (iv) w przypadku osób zdrowych nie należy stosować standardowych punktów odcięcia dla stwierdzenia obecności lub braku bruksizmu, lecz oceniać aktywność mięśni żucia w kontinuum zachowania.[4]
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na:
- wywiadzie medycznym,
- badaniu stomatologicznym,
- obserwacji objawów przez pacjenta lub jego otoczenie.
W diagnostyce nocnego bruksizmu można stosować polisomnografię z elektromiografią mięśni żucia.
Leczenie
Bruksizm nie zawsze wymaga leczenia, jednak w przypadkach objawowych stosuje się:
- fizjoterapię mięśni żucia,
- szyny relaksacyjne (nakładki ochronne) – chroniące zęby przed ścieraniem,
- farmakoterapię (np. leki rozluźniające mięśnie, leki przeciwlękowe – stosowane ostrożnie),
- terapię behawioralną i techniki relaksacyjne,
- leczenie chorób towarzyszących (np. bezdechu sennego).[5][1]
Bruksizm a zaburzenia układu ruchowego narządu żucia
Aktualne metanalizy (2023)[6] i (2025)[7] podkreślają współwystępowanie obu jednostek.
Średnia częstość występowania zaburzeń skroniowo-żuchwowych wśród pacjentów z bruksizmem wynosiła 63,5%[7].
Objawy bruksizmu
Do najczęstszych objawów należą bóle mięśni żucia, nadwrażliwość zębów, zużycie szkliwa, bóle głowy, trudności w otwieraniu ust oraz szumy uszne. Po bruksizmie nocnym pacjenci mogą budzić się z sztywnością szyj.[8][1]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Grzegorz Zieliński, Agnieszka Pająk, Marcin Wójcicki, Global Prevalence of Sleep Bruxism and Awake Bruxism in Pediatric and Adult Populations: A Systematic Review and Meta-Analysis, „Journal of Clinical Medicine”, 13 (14), 2024, s. 4259, DOI: 10.3390/jcm13144259, ISSN 2077-0383, PMID: 39064299, PMCID: PMC11278015 [dostęp 2024-09-02] (ang.).
- ↑ Sylwia Bulanda i inni, Sleep Bruxism in Children: Etiology, Diagnosis, and Treatment—A Literature Review, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, 18 (18), 2021, s. 9544, DOI: 10.3390/ijerph18189544, ISSN 1660-4601, PMID: 34574467, PMCID: PMC8471284 [dostęp 2025-08-14] (ang.).
- 1 2 3 F. Lobbezoo i inni, Bruxism defined and graded: an international consensus, „Journal of Oral Rehabilitation”, 40 (1), 2013, s. 2–4, DOI: 10.1111/joor.12011, ISSN 0305-182X [dostęp 2025-08-14] (ang.).
- 1 2 F. Lobbezoo i inni, International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress, „Journal of Oral Rehabilitation”, 45 (11), 2018, s. 837–844, DOI: 10.1111/joor.12663, ISSN 0305-182X, PMID: 29926505, PMCID: PMC6287494 [dostęp 2025-08-14] (ang.).
- ↑ Marc Guaita, Birgit Högl, Current Treatments of Bruxism, „Current Treatment Options in Neurology”, 18 (2), 2016, DOI: 10.1007/s11940-016-0396-3, ISSN 1092-8480, PMID: 26897026, PMCID: PMC4761372 [dostęp 2025-08-14] (ang.).
- ↑ Nazanin Mortazavi, Amene Hasanzade Tabatabaei, Masoud Mohammadi, Abdolhalim Rajabi, Is bruxism associated with temporomandibular joint disorders? A systematic review and meta-analysis, „Evidence-Based Dentistry”, 24 (3), 2023, s. 144–144, DOI: 10.1038/s41432-023-00911-6, ISSN 1462-0049 [dostęp 2025-08-14] (ang.).
- 1 2 Grzegorz Zieliński i inni, Global co-occurrence of bruxism and temporomandibular disorders: A meta-regression analysis, „Dental and Medical Problems” (2), 2025, s. 309–321, DOI: 10.17219/dmp/201376, ISSN 1644-387X [dostęp 2025-05-20].
- ↑ Merel C. Verhoeff i inni, Updating the Bruxism Definitions: Report of an International Consensus Meeting, „Journal of Oral Rehabilitation”, 2025, DOI: 10.1111/joor.13985, ISSN 0305-182X [dostęp 2025-08-14] (ang.).
Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.