Buchtowisko

Buchtowisko (także: buchta) – miejsce zryte przez dziki poszukujące pożywienia, występujące zarówno w lasach, jak i na terenach otwartych^[1][2]. Zachowanie prowadzące do powstawania buchtowisk jest w literaturze anglojęzycznej opisywane jako wild boar rooting^[3].

Buchtowiska powstają podczas buchtowania, czyli rycia gleby przez dziki przy użyciu ryja w poszukiwaniu pokarmu znajdującego się pod powierzchnią gruntu, m.in. korzeni, cebul, bulw i bezkręgowców^[3]. W czasie takiego żerowania dziki naruszają darń, ściółkę i wierzchnie warstwy gleby, odsłaniając podłoże oraz przemieszczając materiał organiczny i mineralny^[3].

Rozmiar i rozmieszczenie buchtowisk są zmienne. W badaniu prowadzonym w południowo-wschodnich Czechach wielkość zrytych powierzchni wiązano m.in. z cechami drzewostanu, odległością od cieków i miejsc dokarmiania oraz pokrywą roślinną^[4].

Buchtowanie jest formą mechanicznego zaburzenia gleby i roślinności^[5]. Może zmieniać właściwości fizyczne i chemiczne gleby, w tym rozmieszczenie składników pokarmowych, ponieważ prowadzi do mieszania powierzchniowej warstwy organicznej z warstwami mineralnymi^[3]. Skutki buchtowania zależą od siedliska, częstotliwości rycia i skali naruszenia powierzchni. Na łąkach kośnych buchtowiska zwiększają udział odkrytej gleby i mogą czasowo zmieniać skład roślinności, jednak w części badanych trwałych łąk kośnych pokrywa roślinna odtwarzała się w ciągu roku^[6].

Wpływ buchtowania na środowisko nie jest jednoznaczny. Dziki bywają opisywane jako zwierzęta modyfikujące środowisko, ponieważ przez rycie tworzą niewielkie płaty zaburzonego podłoża. W badaniu prowadzonym w lasach borealnych objętych gospodarką leśną większa intensywność buchtowania była związana ze wzrostem bogactwa i różnorodności roślin naczyniowych, choć autorzy wskazali, że efekt zależał m.in. od wieku drzewostanu^[7].

Długoterminowe badania nad buchtowaniem dzików prowadzono także w Puszczy Białowieskiej, na stałych powierzchniach obserwowanych od 1975 roku^[8]. Wskazywały one, że buchtowanie może sprzyjać rozmnażaniu niektórych geofitów przez fragmentację bulwek, kłączy i cebulek, a w płatach grądu trwale buchtowanych przez dziki stwierdzano większe bogactwo gatunkowe glebowego banku nasion oraz większy udział gatunków o wyższych wymaganiach świetlnych^[8][9]. W trzyletnich obserwacjach w Białowieskim Parku Narodowym płaty buchtowane cechowały się bogatą i zróżnicowaną florą siewek, jednak ich zagęszczenie było niewielkie, a autorzy nie wykazali negatywnego wpływu intensywności buchtowania na wschody siewek^[10].

Na łąkach, pastwiskach i polach buchtowiska mogą mieć znaczenie gospodarcze, ponieważ naruszają darń i powodują nierówności powierzchni gruntu. W przypadku łąk kośnych może to utrudniać wznowienie koszenia, a tym samym prowadzić do strat ekonomicznych oraz zmian w użytkowaniu siedliska^[6].

W Polsce szkody wyrządzone przez dziki w uprawach i płodach rolnych należą do kategorii szkód łowieckich, za których wynagradzanie odpowiada dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego^[11]. Szczegółowe przepisy dotyczące szacowania takich szkód w uprawach i płodach rolnych przewidują odrębne terminy zgłaszania szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz określają sposób ustalania odszkodowania za takie szkody^[12].