Bukmacher

Choć pierwsze ślady wskazujące na dokonywanie zakładów wzajemnych historycy odnajdują już w prehistorii, to bardziej szczegółowe informacje na temat hazardu odnaleźć można w Starożytności, gdzie liczne społeczeństwa, m.in. w Chinach, Mezopotamii czy Egipcie organizowały zakłady podczas wyścigów koni. W Europie z kolei organizowane były zakłady na wyniki turniejów rycerskich, gdzie szlachta, a nawet sami rycerze, obstawiali zwycięzców. W Anglii natomiast zakładano się o zwycięzców turniejów łuczniczych.

Nowożytne zakłady bukmacherskie mają swój początek w Wielkiej Brytanii w XVII i XVIII w., gdzie zakłady na gonitwy konne zaczęły być przyjmowane w bardziej zorganizowany sposób. Za ojca zakładów wzajemnych uznawany jest Harry Ogden, który pod koniec XVIII w. w Newmarket Heat wprowadził system kursów (ang. odds) do zakładów na wyścigi konne. Zapoczątkowało to proces przekształcania zakładów sportowych z nieformalnych praktyk w profesjonalny, dobrze zorganizowany biznes. Pierwsze zakłady na mecze piłki nożnej (również w Wielkiej Brytanii) zaczęły być przyjmowane jednak dopiero pod koniec XIX w.

Prawdziwy przełom nadszedł w 1922 r. w angielskim Liverpoolu, gdzie John Moores założył pierwsze biuro oferujące sportowe zakłady bukmacherskie - „Littlewood Pools of Liverpool”. Wprowadzony wówczas system urządzania zakładów stał się standardem i wykorzystywany jest do dziś przez bukmacherów na całym świecie. Z kolei prekursorem zakładów przez Internet była wywodząca się z Austrii firma InterTops, która jako pierwsza wprowadziła możliwość gry online, co miało miejsce w 1996 r.^[2]

W Polsce pierwszy udokumentowany zakład bukmacherski zawarty został 28 maja 1917 r. przy okazji meczu Polonia Warszawa – Legia Warszawa. Zakłady na mecz przyjmowane były w siedzibie klubu Polonia Warszawa oraz u krążących po stadionie sprzedawców. Początkowo nie były to jednak zakłady dostępnie publicznie dla każdego, ale wewnętrzna rozrywka i inicjatywa finansowa przeznaczona wyłącznie dla członków klubu Polonia, z której wpływy miały zasilić klubową kasę. Przedsięwzięcie to miało swój regulamin, określający zasady uczestnictwa w zakładach i nie było nielegalne w świetle ówczesnego prawa^[3].

Pierwszą firmą przyjmującą w Polsce zakłady wzajemne w sposób prawnie uregulowany było państwowe przedsiębiorstwo Totalizator Sportowy, powołane 17 grudnia 1955 roku na mocy Uchwały Prezydium Rządu Nr 1010/55. Jako pierwsze w ofercie TS znalazły się zakłady piłkarskie na ligi polskie, których przyjmowanie rozpoczęto 18 marca 1956 r. i to właśnie tę datę należy traktować jako oficjalny początek zakładów wzajemnych w Polsce. W 1959 r. do oferty dołączono zakłady na ligę angielską^[4].

Pierwszym prywatnym bukmacherem, którego punkty naziemne pojawiły się na ulicach polskich miast, był nieistniejący już dziś Totolotek. Bukmacher przyjmował zakłady naziemnie od 1992 r. do 2021 r., a przez Internet od 2013 r. do 2023 r. Kolejnym legalnym bukmacherem w Polsce był Profesjonał (od 2008 r. znany jako Fortuna), który przyjmuje zakłady naziemnie od 1996 r., a zakłady przez Internet od 2012 r. W 1997 r. zakłady naziemnie (a od 2012 r. także przez Internet) zaczął przyjmować aktualny lider rynku bukmacherskiego w Polsce, STS. Na kolejnego bukmachera trzeba było poczekać aż do 2004 r., kiedy to na polskim rynku pojawił się Milenium (zakłady naziemnie przyjmował od 2004 r. do 2020 r., a zakłady przez Internet od 2012 r. do 2020 r.). Następni byli, kolejno: Traf (od 2010 r. naziemnie, od 2019 r. online), E-Toto, znany obecnie jako ETOTO (od 2011 r. do 2019 r. naziemnie, od 2014 r. online), forBET (od 2016 r. online, od 2018 r. do 2023 r. naziemnie), LV BET (od 2016 r. online, od 2017 r. do 2025 r. naziemnie), Superbet (od 2017 r. do 2023 r. naziemnie, od 2020 r. online), TOTALbet (od 2018 r. online), PZBuk (od 2018 r. online), Betfan (od 2019 r. online, od 2021 r. naziemnie), Betclic (od 2019 r. online), NobleBet (od 2019 r. do 2023 r. online), eWinner (od 2019 r. do 2023 r. online), BetX (od 2020 r. do 2024 r. online), Fuksiarz (od 2021 r. online), Betters (od 2021 r. online), Betcris (od 2021 r. online), BestBet24 (od 2021 r. do 2022 r. online), GO+bet, znany później jako GOBET (od 2022 r. do 2025 r. online), Betway (od 2023 r. do 2024 r. online), ComeOn (od 2023 r. online), AdmiralBet (od 2024 r. online), WettArena (od 2024 r. do 2025 r. online), Lebull (od 2024 r. online)^[1].

Działalność spółek organizujących zakłady wzajemne w Polsce reguluje Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2010 r.^[5] uchylając poprzednią Ustawę z dnia 29 lipca 1992 r. o grach losowych i zakładach wzajemnych^[6]. Kluczowa nowelizacja tej ustawy miała jednak miejsce 15 grudnia 2016 r., a nowe przepisy w większości weszły w życie od 1 kwietnia 2017 r., a cześciowo również od 1 lipca 2017 r.^[7]

Prawo hazardowe przewiduje umieszczanie adresów stron, na których urządzane są gry hazardowe bez polskiego zezwolenia, w specjalnym Rejestrze Domen Służących do Oferowania Gier Hazardowych Niezgodnie z Ustawą^[8], a dostęp do takich stron jest ograniczany z terytorium Polski przez dostawców Internetu (ISP). Celem jest wyeliminowanie z polskiego rynku bukmacherów i innych firm, działających przez Internet pomimo braku zezwolenia od Ministra Finansów.

Legalni bukmacherzy muszą posiadać zezwolenie na zakłady wzajemne, które wydawane jest na okres 6 lat (po tym czasie może zostać przedłużone) przez Ministra Finansów w Polsce. Zezwolenie otrzymać może wyłącznie spółka akcyjna lub spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, posiadająca kapitał zakładowy w wysokosci min. 2 mln zł, której siedziba znajduje się w Polsce lub kraju UE/EFTA (jednak w takim przypadku podmiot musi posiadać Przedstawiciela mającego swoją siedzibę w Polsce lub ustanowić w Polsce swój oddział). Konieczne jest również wniesienie opłat za wydanie zezwolenia oraz zapewnienie gwarancji finansowych w wysokości 480 tys. zł (w przypadku zezwolenia na zakłady przez Internet, zakłady naziemne wymagają dodatkowych zabezpieczeń) na pokrycie w przyszłości ewentualnych roszczeń graczy lub Skarbu Państwa^[9].

Spośród 18. spółek posiadających zezwolenie na urządzanie zakładów wzajemnych w Polsce tylko 1. (BEM Operations Limited) posiada siedzibę poza Polską, mając w Polsce swojego Przedstawiciela^[10].

Przeciętne roczne zatrudnienie (wyrażone w osobach lub etatach) we wszystkich legalnie działających spółkach bukmacherskich w Polsce, wyniosło w 2024 roku 1 947 osób^[1].

W Polsce dostępnych jest ponad 800 naziemnych punktów przyjmowania zakładów, z czego ok. 47% należy do firmy STS^[1].

Legalne podmioty, które posiadają zezwolenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych na urządzanie zakładów wzajemnych na terytorium Polski^[11]:

Legalni bukmacherzy znacząco różnią się ofertą zakładów bukmacherskich i usług dodatkowych. Przykładowo, STS, Superbet, Betclic, Fortuna, Betfan i LV BET posiadają w ofercie transmisje sportowe, podczas gdy inne firmy nie posiadają ich wcale lub w bardzo ograniczonym zakresie. Niektórzy bukmacherzy udostępniają specjalne platformy do komunikacji pomiędzy graczami (np. Super Social w Superbet), podczas gdy inni nie przywiązują do tego wagi. W niektórych firmach kwota możliwej do uzyskania wygranej na jednym kuponie jest bardzo wysoka (np. 1 mln zł w STS), a u innych znacznie niższa (np. 50 tys. zł w Betters). Różnic pomiędzy poszczególnymi bukmacherami posiadającymi w Polsce zezwolenie jest bardzo dużo^[12].