Carl von Ghega

Carl von Ghega
Ilustracja
Carl von Ghega, litografia Josepha Kriehubera, 1851
Data i miejsce urodzenia

10 stycznia 1802
Wenecja

Data i miejsce śmierci

14 marca 1860
Wiedeń

Przyczyna śmierci

gruźlica lub samobójstwo

Zawód, zajęcie

architekt, inżynier

Linia kolejowa Semmering
Nagrobek von Ghegi na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu

Carl von Ghega (ur. 10 stycznia 1802 w Wenecji, zm. 14 marca 1860 w Wiedniu) – austriacki architekt i inżynier, budowniczy linii kolejowej Semmering – pierwszej linii normalnotorowej kolei górskiej w Europie, która w 1998 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Życiorys

Urodził się w rodzinie Antona Ghegi (1777–1828), oficera marynarki[1][2].

Kształcił się w kolegium wojskowym w Wenecji (1814−1817) i studiował nauki matematyczne na uniwersytecie w Padwie (1811−1819)[1][2]. W latach 1819−1836 i 1840−1842 prowadził budowę dróg lądowych i wodnych, najpierw w Wenecji, a następnie w Tyrolu[1]. W latach 1836−1840 był kierownikiem budowy linii kolejowej z Brna do Brzecławia (fragmentu tzw. C.K. Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda, łączącej Wiedeń z Krakowem)[2].

W 1842 roku został wysłany przez władze austriackie razem z architektem Moritzem Löhrem do Stanów Zjednoczonych, by zapoznać się tam ze zdobyczami inżynierii kolejowej[1].

Po powrocie z USA został w tym samym roku mianowany przez prezesa Nadwornej Izby Skarbowej, Karla Friedricha von Kübecka, inspektorem prowincjonalnym (prov. k. Staatseisenbahn-Inspektor) ds. planowania i budowy kolei południowej Wiedeń–Triest w nowo utworzonej Dyrekcji Generalnej Cesarsko-Królewskich Kolei Państwowych z Ermenegildem Francesconim na czele[3][1][2]. W 1844 ukończył odcinek Mürzzuschlag–Graz i otrzymał tytuł radcy dworu[3].

Wyzwaniem było poprowadzenie linii z Mürzzuschlag dalej na północny wschód do Gloggnitz przez przełęcz Semmering na wysokości 984 m n.p.m. Von Ghega opracował projekt linii po przestudiowaniu 39 linii kolejowych w Stanach Zjednoczonych i sporządzeniu szczegółowych map terenów wokół przełęczy. Aby sporządzić odpowiednio dokładne mapy von Ghega wynalazł nowe instrumenty pomiarowe[4]. Wytyczył kilka alternatywnych linii, po czym wybrał jedną, której budowa nie wymagała zbyt wielu tuneli[4]. Plan von Ghegi został ukończony w 1847 roku i zakładał budowę linii o długości 42 km, z 22 większymi mostami i wiaduktami oraz tunelem o długości 1200 m[4]. Projekt został zaakceptowany do realizacji przez austriackiego ministra robót publicznych w czerwcu 1848 roku, pomimo protestów prasy i inżynierów[4]. Prace rozpoczęto w sierpniu 1848 roku – linia została podzielona na 14 odcinków, których budowę powierzono 14 różnym firmom. Z początku przy budowie zatrudnionych było 1421 pracowników, a wraz z rozwojem prac ich liczba wzrosła do 20 tys.[4]. Linię Semmering ukończono w 1854 roku[4], a linię do Triestu w 1857 roku[1]. W 1998 roku linia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO[4].

Po dymisji Francesconiego objął 1 sierpnia 1848 zarząd Dyrekcji Generalnej Cesarsko-Królewskich Kolei Państwowych jako inspektor generalny kolei (Generalinspektor der Staatseisenbahn)[3][5][6]. We wrześniu 1849 dokonał otwarcia linii kolejowej Celje–Lublana i został skierowany do zarządu sekcji kolejowej w ministerstwie handlu[3].

W 1850 stanął na czele Generalnej Dyrekcji Budowlanej (Generalbaudirektion), otrzymał tytuł radcy ministerialnego i rozpoczął budowę odcinka z Lublany do Triestu[3][5][2]. W czerwcu 1851 otrzymał tytuł szlachecki[3]. W 1852 objął zarząd Centralnej Dyrekcji Budowy Kolei (Zentraldirektion für Eisenbahnbauten)[3][1][5], podległej ministerstwu handlu[7] i opublikował w Wiedniu raport z postępów w budowie kolei za lata 1840–1850[3]. W 1853/1854 przedstawił projekt sieci linii kolejowej dla całego Cesarstwa Austrii[1].

Utracił swoją pozycję na skutek przeprowadzonej w latach 1855–1858 przez rząd cesarski prywatyzacji linii kolejowych, był oskarżany przez przedstawicieli administracji o korupcję[3]. W 1857–1858 przebywał w Królestwie Lombardzko-Weneckim, pracując nad przyśpieszeniem realizacji tamtejszej sieci kolejowej i prowadząc wstępne badania nad linią przecinającą Apeniny[3]. W 1859 po rozwiązaniu Dyrekcji Generalnej Kolei Państwowych został oddelegowany na nieznaczące stanowisko w ministerstwie finansów[3]. W ostatnich latach życia zajmował się rozwojem sieci kolejowej w Siedmiogrodzie[3][7].

Zmarł na gruźlicę lub śmiercią samobójczą w Wiedniu 14 marca 1859[3], wkrótce po powrocie z podróży służbowej do Siedmiogrodu[7]. Pochowany na cmentarzu komunalnym Währinger Friedhof w wiedeńskiej dzielnicy Währing (zamkniętym w 1874 i zlikwidowanym w 1923)[8]; jego nagrobek znajduje się na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.

Publikacje

Wybór za Neue Deutsche Biographie[1]:

  • Die Baltimore-Ohio Eisenbahn über die Alleghanygebirge, 1844
  • Über nordamerikanischen Brückenbau und Berechnung des Tragungsvermögens der Howe'schen Brücken, 1845
  • Übersicht der Hauptfortschritte des Eisenbahnwesens in den Jahrzehnte 1840-50 und die Ergebnisse der Probefahrten auf eine Strecke der Staatsbahn über dem Semmering in Österreich, 1852
  • Malerischer Atlas der Eisenbahn über dem Semmering, 1855
Szkic wiaduktu w Borovnicy, Carl von Ghega, 1850

Odznaczenia i członkostwa

Honorowy obywatel Brna i Triestu, członek ośmiu towarzystw naukowych, odznaczony siedmioma orderami (w tym dwoma austriackimi)[7].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Paul Mechtler, Ghega, Karl Ritter von, [w:] Neue Deutsche Biographie, t. 6, 1964, s. 364 [dostęp 2025-09-08] (niem.).
  2. 1 2 3 4 5 Ghega, Karl von (1802–1860), Techniker, [w:] Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950, t. 1, Austriacka Akademia Nauk, 1957 (5), s. 436 [dostęp 2025-09-08] (niem.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Piero Del Negro, Ghega, Carlo, [w:] Dizionario biografico degli italiani, t. 53, 2000.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 UNESCO: Semmering Railway. [dostęp 2015-01-13]. (ang.).
  5. 1 2 3 Generaldirektoren der ÖBB und Vorläufer, [w:] Alfred Horn (red.), ÖBB Handbuch 1997, Wien: Bohmann Verlag, 1997, s. 43–44, ISBN 3-7002-1040-X.
  6. ↑ Piero Del Negro, Francesconi, Ermenegildo Daniele, [w:] Dizionario biografico degli italiani, t. 50, 1998.
  7. 1 2 3 4 Tagesneuigkeiten, „Ost-Deutsche Post”, 12 (77), 17 marca 1860, s. 3.
  8. ↑ Tags-Neuigkeiten, „Fremden-Blatt”, 14 (76), 16 marca 1860, s. 4.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.