Cechy płciowe

Cechy płciowe – cechy fizyczne organizmu człowieka lub zwierzęcia (zazwyczaj dymorficznego płciowo) i jego właściwości (genetyczne, anatomiczne i fizjologiczne) związane z jego zdolnością do rozrodu.

W praktyce, zarówno klinicznej, jak i poznawczej, przyjęło się wyróżniać:

• Pierwszorzędowe cechy płciowe – wyznaczane przez chromosomy płciowe, wchodzące w skład zygoty. Należy przypomnieć, że jeden z chromosomów płciowych pochodzi od ojca (X lub Y), natomiast drugi od matki (zawsze X), zatem można powiedzieć, że o płci dziecka decyduje chromosom płciowy przekazywany przez ojca. Obecność tych chromosomów warunkuje rozwój wewnętrznych oraz zewnętrznych narządów i dróg wyprowadzających^[1].

• Drugorzędowe cechy płciowe – stanowią zespół różnic somatycznych oraz czynnościowych, które różnią kobietę i mężczyznę. Drugorzędowe cechy płciowe rozwijają się pod wpływem hormonów płciowych. Cechy te dotyczą różnic w proporcjach budowy, rozwoju umięśnienia, tworzeniu się warstwy tłuszczowej, budowie szkieletu, budowie krtani i barwie głosu, sposobie owłosienia, które różnią kobietę i mężczyznę. Drugorzędowe cechy płciowe są wspólnymi dla ogółu ludzi określonej płci^[1].

• Trzeciorzędowe cechy płciowe – podobnie jak drugorzędowe wyrażają płeć somatyczną i czasem są z nimi łączone. Podobnie jak poprzednie, warunkowane są one aktywnością układu wydzielania wewnętrznego. Nie podlegają wpływom środowiska. Trzeciorzędowe cechy płciowe kształtują się w okresie dojrzewania^[2].

U ludzi generalnie da się wyróżnić następujące cechy płciowe^[1]:

• Żeńskie:
  • Pierwszorzędowe:
    • jajniki z wysokim poziomem estrogenów i progestagenów (włącznie z progesteronem)^[3].
  • Drugorzędowe:
    • srom,
    • łechtaczka,
    • pochwa,
    • macica,
    • jajowody.
  • Trzeciorzędowe:
    • biust,
    • specyficzne owłosienie ciała,
    • specyficzne umięśnienie i rozłożenie tłuszczu na ciele człowieka^[4],
    • specyficzne proporcje budowy ciała (szerokie biodra, mniejsza pojemność płuc w porównaniu z mężczyznami^[5] itp.).
    • wysoka barwa głosu

• Męskie:
  • Pierwszorzędowe (gonady):
    • jądra z wysokim poziomem androgenów (w tym testosteronu)^[3].
  • Drugorzędowe (narządy płciowe):
    • moszna,
    • nasieniowody,
    • prącie.
  • Trzeciorzędowe (wygląd zewnętrzny):
    • specyficzne owłosienie ciała,
    • specyficzne (męskie) umięśnienie i rozłożenie tłuszczu na ciele człowieka^[4],
    • specyficzne proporcje budowy ciała (węższe biodra, szersze ramiona, większa objętość płuc u mężczyzn^[5],
    • niska barwa głosu,
    • jabłko Adama

Spotyka się też typologię dwustopniową, w której wymienione wyżej cechy pierwszo- i drugorzędowe zalicza się do pierwszorzędowych, a trzeciorzędowe do drugorzędowych. Te ostatnie bywają też nazywane ornamentem płciowym^[6][7].

• płeć
• gender
• stosunek płciowy
• dymorfizm płciowy
• tożsamość płciowa
• atrakcyjność fizyczna