Charakter narodowy
Charakter narodowy – konstrukt teoretyczny, opisujący względnie trwałe właściwości i dyspozycje psychiczne powtarzające się w obrębie danego społeczeństwa oraz ich regularność[1]. Teorie związane z tym pojęciem zazwyczaj koncentrują się wokół dwóch zagadnień: przyczyn, dla których w danych grupach etnicznych pojawiają się określone typy osobowości oraz przyczyn występowania regularności zachowań i ich wytworów w zbiorowościach narodowych o szczególnych układach modalnych cech psychiki[2].
Jednym z pierwszych badaczy zajmujących się zagadnieniem charakteru narodowego był austriacki uczony Otto Bauer[3]. O polskim charakterze narodowym pisał między innymi ks. Paweł Tarasiewicz[4], zajmował on również istotne miejsce w rozważaniach Jana Stachniuka[5].
Charakter narodowy Polaków[6]
Umiłowanie wolności i niezależność ducha
Zalety
- Stała nienawiść do obcego jarzma i bunty w niewoli.
- Tolerancja religijna przy dużej pobożności.
- Sprzeciw wobec cenzury i tajnej policji.
Wady
- Warcholstwo, systematyczny bunt przeciw władzy.
- Wieczny lęk przed władzą absolutną.
- Ciągłe rozłamy i secesje polityczne.
Wielkoduszność, dobroć, poczucie humanitarne
Zalety
- Tolerancja światopoglądowa, narodowa i rasowa.
- Polacy zawsze przyznawali schronienie prześladowanym w innych krajach.
- Polscy żołnierze nigdy nie gnębili zwyciężonych.
- Łatwe wybaczanie wrogom i uznawanie ,,człowieka'' we wrogu.
Wady
- Zbytnia miękkość charakteru i ,,mięczakowatość''.
- Zbytnia ufność do obcych i uleganie ich wpływom.
- Nieumiejętność wykorzystywania zwycięstw.
- Brak konsekwencji i surowości w ważnych chwilach.
Męstwo, bohaterstwo, swoiście pojęty honor
Zalety
- Wśród żołnierzy polskich nie było żołdaków.
- Honor decyduje o wiernej służbie lub porzuceniu jej w pewnych sytuacjach.
- Polacy zwyciężali brawurą i odwagą, a nie techniką i przewagą liczebną.
Wady
- Brak wytrwałości i ,,bohaterstwa'' na co dzień.
- Polakom łatwiej umierać niż żyć dla Ojczyzny.
- Lekceważący stosunek do zwykłej ,,mrówczej pracy'' i ,,szarego człowieka''.
- Zła organizacja działań.
Umiejętność całkowitego oddania się sprawie publicznej
Zalety
- Podporządkowanie się nie władzy, lecz ,,sprawie''.
- Nigdzie tylu ludzi nie ofiarowało życia państwu.
- Masowo i świadczona honorowo praca społeczna.
Wady
- Niedocenianie fachowców i zjawisk ekonomicznych.
- Swoisty snobizm narażania i poświęcania się.
- Patriotyczne ,,bicie piany'', powierzchowność i blaga.
Wiara w wyższość sił duchowych
Zalety
- W ciężkich chwilach wiara w ,,imponderabilia''.
- Przez 123 lata niewoli Polska istniała wyłącznie jako potęga duchowa.
- Jednolita postawa wobec okupantów niemieckich.
- Stosowanie optymistycznej zasady dum spiro, spero.
Wady
- Przesadne zdawanie się na pomoc Opatrzności.
- Bierna postawa ,,jakoś to będzie''.
- W walkach zapał, uczucie i morale są przed stroną materialną i techniczną.
- Wiara w proroctwa i wróżby - Mickiewiczowskie ,,44''.
Przypisy
- ↑ charakter narodowy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2018-04-18].
- ↑ Jasińska-Kania 2002 ↓, s. 78.
- ↑ Andrzej Przestalski: Naród i charakter narodowy w teorii Otto Bauera. repozytorium.amu.edu.pl, 1981. [dostęp 2018-04-18]. (pol.).
- ↑ Paweł Tarasiewicz: Specyfika Polaków jako narodu. depot.ceon.pl. [dostęp 2018-04-18]. (pol.).
- ↑ Gaweł Strządała: Kulturalizm Jana Stachniuka. racjonalista.pl, 2015-12-03. [dostęp 2018-04-18].
- ↑ Edmund Lewandowski, Charakter narodowy Polaków i innych, Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA, 2011, s. 146-147 (pol.).
Bibliografia
- Aleksandra Jasińska-Kania: Charakter narodowy. W: Encyklopedia socjologii. Kazimierz W. Frieske (red.), Hieronim Kubiak (red.), Grzegorz Lissowski (red.), Janusz Mucha (red.), Jerzy Szacki (red.), Marek Ziółkowski (red.). Wyd. I. T. 1: A-J. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2002, s. 77-81. ISBN 83-85505-71-7.