Chryzopraz
 Polski chryzopraz | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
dwutlenek krzemu (SiO2) z domieszką niklu |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
6,5–7[1] |
| Przełam |
nierówny |
| Łupliwość |
brak |
| Przezroczystość |
przeświecający, nieprzezroczysty[2] |
| Układ krystalograficzny |
trygonalny |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[1] |
| Gęstość |
2,58–2,64 g/cm³[1] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
zielona, niebieskozielonkawa |
| Rysa |
biała |
| Połysk |
tłusty, woskowy |
| Współczynnik załamania |
nω1,533 ... 1542 nε1,540 ... 1,551 |
| Inne |
dwójłomność: 0,004[1] |
Chryzopraz, prazer – przeświecający, soczyście zielony minerał, cenna odmiana chalcedonu. Nazwa pochodzenia greckiego, wynikająca z połączenia słów chrysos – złoto i prasinos – zielonkawy.
Barwa wywołana jest domieszką niklu. Ulega ona zmianie (wyblaknięciu) podczas ogrzewania lub długotrwałego naświetlenia promieniami słonecznymi.
Występowanie
Niklonośne strefy wietrzenia skał ultrazasadowych, ilość eksploatowanych złóż niewielka. Towarzyszą mu najczęściej kwarc, pimelit, chalcedon, opal oraz hematyt[3].
Miejsca występowania: głównie Australia (złoże Marlborough Creek), Rosja (na Uralu okolice Jekaterynburga), USA (Kalifornia i Oregon tzw. Góry Niklowe), Brazylia, Madagaskar, RPA, Indie[2][3].
W Polsce – Dolny Śląsk (w okolicy miejscowości Ząbkowice Śląskie, Koźmice, Tomice, Grochowa[4], Szklary)[2] oraz Wiry k. Sobótki[4][3].
Zastosowanie
Ulubiony kamień Egipcjan, Greków, Rzymian, często oprawiany łącznie z lazurytem. Obecnie nadal chętnie stosowany w jubilerstwie, również do wyrobu cennej biżuterii, a także w atrakcyjnym połączeniu z drobnymi diamentami. Poszukiwane są kamienie niespękane, o intensywnej barwie zielonej. Często szlifuje się go w owalne płytki przeznaczone do broszek i kolczyków albo na koraliki.
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 Chryzopraz [online], Gemdat [dostęp 2025-07-29].
- 1 2 3 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 1 stycznia 2003, s. 122, ISBN 978-83-7020-313-9.
- 1 2 3 Chrysoprase [online], www.mindat.org [dostęp 2025-07-29].
- 1 2 Eligiusz Szełęg, Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 266, ISBN 978-83-7073-816-7.
Bibliografia
- Walter Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne. Warszawa: Alma-Press, 2004. ISBN 83-7020-324-8.
- Nikodem Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: "Alfa", 1986. ISBN 83-7001-030-X.
- Rupert Hochleitner: Minerały i kryształy. Warszawa: Muza S.A., 1994. ISBN 83-7079-281-2.
- Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck–Fornefeld: Minerały. Warszawa: Bertelsmann Media, 1996. ISBN 83-7129-194-9.
- Minerały i kamienie szlachetne. Kraków: Horyzont, 2002, seria: Podręczny Leksykon Przyrodniczy. ISBN 83-7311-317-7.
- Kazimierz Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. Wyd. 3 popr. i uzup. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982.
- Michał Sachanbiński: Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych. Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984. ISBN 83-220-0199-1.
- Cally Hall: Klejnoty : kamienie szlachetne i ozdobne. Warszawa: Wiedza i Życie, 1996. ISBN 83-86805-02-1.
- Guillermo Gold Gormaz, Jordi Jubany Casanovas: Atlas mineralogii. Warszawa: Wiedza i Życie, 1992. ISBN 83-85231-10-2.
- Jaroslav Bauer: Skały i minerały : przewodnik. Warszawa: Wydawnictwo Multico, 1997. ISBN 83-7073-050-7.