Cistanche

Cistanche

Cistanche phelypaea
Systematyka[1][2]
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	zarazowate
Rodzaj	Cistanche
Nazwa systematyczna
Cistanche Hoffmanns. & Link Fl. Portug. 1: 318 (1806)[3]
Typ nomenklatoryczny
non designatus[4]
Synonimy
Haemodoron Rchb.[3]

Cistanche – rodzaj roślin z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Obejmuje 25 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje południową Europę (dwa gatunki^[5]), północną i wschodnią Afrykę, południowo-zachodnią i centralną Azję^[3]. Są to pasożyty całkowite^[6], których gospodarzami są rośliny z różnych rodzin, aczkolwiek najliczniejszą grupę stanowią przedstawiciele rodziny szarłatowatych (szeroko ujmowanych), m.in.: Anabasis, Arthrocnemum, Atriplex, Halimione, Haloxylon, Salsola, Suaeda. Do żywicieli należą poza tym rośliny z rodzin: astrowatych (Artemisia), bobowatych (Astragalus, Glycyrrhiza), rdestowatych (Calligonum), ołownicowatych (Limoniastrum), tamaryszkowatych (Tamarix) i parolistowatych (Tetraena, Zygophyllum)^[7].

Rośliny te lokalnie wykorzystywane są jako lecznicze i jadalne. Tuaregowie spożywają pędy Cistanche phelypaea podobnie jak szparagi. Do roślin wykorzystywanych jako lecznicze należy Cistanche deserticola, która eksploatowana jest z naturalnych stanowisk na wielką skalę (tylko w Mongolii pozyskanie roczne przekracza 70 ton)^[5].

Pokrój

Bezzieleniowe, nagie rośliny zielne o pędach mięsistych, prosto wzniesionych, skróconych lub wydłużonych^[6], zwykle nierozgałęzionych, ew. z 2–3 odgałęzieniami^[8].

Liście

Łuskowate, siedzące, jajowate i całobrzegie^[6].

Kwiaty

Okazałe^[6], zebrane w kłosowaty kwiatostan. Kwiaty wsparte są przysadką i dwoma podkwiatkami, rzadko liści przykwiatowych brak^[8]. Kielich rurkowaty, zakończony 4 lub 5 łatkami, nierównymi lub równymi^[6][8]. Korona żółtawa do fioletowej, rurkowato-dzwonkowata, często wygięta, zwykle rozcięta do gardzieli^[6], z pięcioma łatkami, zwykle podobnej wielkości^[8], czasem z dolną wargą wywiniętą i rozciętą^[6]. Pręciki 4, schowane w gardzieli^[6], zwykle z owłosionymi pylnikami^[8]. Zalążnia jajowata^[6], jednokomorowa^[8]. Znamię na szczycie szyjki słupka rozwidlone lub podzielone dłoniasto^[6], sama szyjka długa, smukła i trwała^[8].

Owoce

Torebki kulistawe lub jajowate, otwierające się dwiema, rzadziej trzema klapami^[8], zawierające liczne, kulistawe nasiona^[6] o siateczkowatej łupinie^[8].

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Orobancheae z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae)^[2].

Wykaz gatunków^[3]

• Cistanche aethiopica Beck
• Cistanche afghanica Gilli
• Cistanche armena (K.Koch) M.V.Agab.
• Cistanche christisonioides Beck
• Cistanche compacta (Viv.) Bég. & A.Vacc.
• Cistanche deserticola Ma
• Cistanche feddeana K.S.Hao
• Cistanche fissa (C.A.Mey.) Beck
• Cistanche flava (C.A.Mey.) Korsh.
• Cistanche lanzhouensis Z.Y.Zhang
• Cistanche laxiflora Aitch. & Hemsl.
• Cistanche lutea (Desf.) Hoffmanns. & Link
• Cistanche mauritanica (Coss. & Durieu) Beck
• Cistanche mongolica Beck
• Cistanche phelypaea (L.) Cout.
• Cistanche ridgewayana Aitch. & Hemsl.
• Cistanche rosea Baker
• Cistanche salsa (C.A.Mey.) Beck
• Cistanche senegalensis (Reut.) Beck
• Cistanche sinensis Beck
• Cistanche speciosa Butkov
• Cistanche stenostachya Butkov
• Cistanche trivalvis (Trautv.) Korsh.
• Cistanche tubulosa (Schenk) Wight ex Hook.f.
• Cistanche violacea (Desf.) Hoffmanns. & Link