Columella

Współczesny pomnik Columelli w Kadyksie, z uwidocznionymi atrybutami rolnictwa: sierpem i wolim jarzmem
Weneckie wydanie włoskiego przekładu De re rustica z 1564 roku

Lucjusz Juniusz Moderatus Kolumella, Lucius Iunius Moderatus Columella (ur. ok. 4 r. n.e. w Gades, zm. ok. 70 n.e. w Tarentum) – rzymski autor pism[1] poświęconych agrotechnice.

Po zakończeniu kariery w wojsku (był trybunem w Syrii w 35 n.e. i Cylicji), zajął się w swym italskim majątku uprawą roli i hodowlą zwierząt[2]. Jego zajmujący się rolnictwem stryj Marek Kolumella m.in. prowadził eksperymenty z rozmnażaniem owiec, krzyżując ubarwione dzikie barany (sprowadzone z Afryki do pokazów cyrkowych) z owcami domowymi, co zapewne wpłynęło na późniejsze zainteresowania młodego Kolumelli. Opisywane w De re rustica majątki Kolumelli: Ardea, Carseoli i Alba, położone były w Italii.[3]

Jego dwunastoczęściowe dzieło De re rustica (właściwie Rei rusticae libri duodecim) przetrwało w całości do naszych czasów i pozostaje najważniejszym źródłem wiedzy o rzymskiej agrotechnice wraz z dziełami Katona Starszego oraz Warrona, których Kolumella niekiedy cytował[4][5]. Zachowała się też jego mniejsza praca poświęcona drzewom (Liber de arboribus), choć jej autorstwo podlega dyskusji[2]. Niezachowaną pracą Kolumelli jest natomiast dzieło astronomiczne Adversus astrologos.[2] Poza tym, że autor często korzystał z własnego doświadczenia, czerpał także z pism innych autorów: Korneliusza Celsusa, Kartagińczyka Magona, Tremeliusza Skrofy oraz wielu źródeł greckich.[6][7][8] Traktat ma charakter fachowego poradnika dla niejakiego Publiusa Silvinusa i w jego księgach omówiono następujące problemy dotyczące rolnictwa i prowadzenia majątku ziemskiego:

  • uprawa ziemi: gleby i ogólne warunki upraw
  • uprawa winorośli i prowadzenie winnic
  • sadownictwo i zbiory owoców
  • uprawa i produkcja oliwek
  • hodowla inwentarza (większe zwierzęta): bydło, konie, muły
  • inwentarz żywy (mniejsze zwierzęta): osły, owce, kozy, świnie, psy
  • inwentarz (ryby i ptactwo): kurczęta, gołębie, drozdy, pawie, kury numidyjskie, perliczki, gęsi, kaczki, stawy rybne
  • zwierzęta dzikie: zagrody dla nich; pszczelarstwo (ule, produkcja wosku i miodu)
  • ogrodnictwo
  • zarządzanie służbą i pracownikami
  • kalendarze rolnicze
  • prowadzenie domu/gospodarstwa

Księga X De re rustica, w odróżnieniu od pozostałych, ma formę poetycką i napisana została heksametrem daktylicznym.

Przypisy

  1. ↑ Silke Diederich (2016). Columella. Oxford Bibliographies Online. Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/obo/9780195389661-0203.
  2. 1 2 3 Maria Cytowska, Hanna Szelest, Literatura rzymska: okres cesarstwa, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 1992, s. 228-230, ISBN 978-83-01-10574-7.
  3. ↑ LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14].
  4. ↑ Lucius Junius Moderatus Columella, Harrison Boyd Ash, On agriculture: in three volumes : I. Res Rustica I-IV, Latin authors, 1960 [dostęp 2026-02-14].
  5. ↑ H. Boyd Ash (ed ) Columella, On Agriculture, Volume I, Books I-IV (Loeb Classical Library No. 361), Loeb Classical Library, 1941, ISBN 978-0-674-99398-3 (ang.).
  6. ↑ LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber III [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14].
  7. ↑ LacusCurtius • Columella — de Re Rustica, Liber II [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14].
  8. ↑ LacusCurtius • Columella, De Re Rustica — Book I [online], penelope.uchicago.edu [dostęp 2026-02-14].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.