Committee for Skeptical Inquiry

Committee for Skeptical Inquiry

Państwo	Stany Zjednoczone
Siedziba	Amherst
Data założenia	1976
Status	program organizacji non-profit
Zasięg	świat
Powiązania	Center for Inquiry
brak współrzędnych
Strona internetowa

Committee for Skeptical Inquiry (CSI, do 2006 jako Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal, CSICOP) – amerykańska organizacja promująca sceptycyzm naukowy, krytyczną analizę twierdzeń nadzwyczajnych, edukację naukową i użycie rozumu w ocenie kontrowersyjnych twierdzeń^[1]. Od 2015 działa jako program Center for Inquiry^[2]. Siedziba organizacji mieści się w Amherst w stanie Nowy Jork^[3]. CSI wydaje czasopismo Skeptical Inquirer i organizuje konferencję CSICon^[4]. Organizacja jest zwykle uznawana za jedną z instytucji, które współtworzyły nowoczesny zorganizowany ruch sceptyczny w anglojęzycznym świecie^[5].

Korzeni organizacji upatruje się w połowie lat 70. XX wieku, gdy w Stanach Zjednoczonych silnie wzrosło zainteresowanie astrologią, UFO, parapsychologią i innymi zjawiskami paranormalnymi^[5]. Ważnym impulsem do utworzenia komitetu był opublikowany w 1975 roku na łamach The Humanist manifest Objections to Astrology, przygotowany przez Barta J. Boka, Lawrence’a E. Jerome’a i Paula Kurtza oraz podpisany przez 192 naukowców, w tym 19 laureatów Nagrody Nobla^[5]. Rozgłos wokół tego tekstu przekonał Kurtza, że potrzebna jest trwalsza organizacja zajmująca się naukową oceną podobnych roszczeń^[5][4].

CSICOP uruchomiono 30 kwietnia i 1 maja 1976 roku podczas konferencji The New Irrationalisms: Antiscience and Pseudoscience na kampusie State University of New York at Buffalo w Amherst. Jej współprzewodniczącymi byli Paul Kurtz i Marcello Truzzi, a wśród osób związanych z tworzeniem organizacji i jej wczesnym rozwojem byli także Martin Gardner, James Randi, Ray Hyman, Carl Sagan i Isaac Asimov^[3][4][5]. Od początku celem komitetu było badanie twierdzeń o charakterze paranormalnym i pseudonaukowym z perspektywy naukowej oraz dostarczanie mediom i opinii publicznej rzetelnych informacji o wynikach takich analiz^[1][4].

We wczesnym okresie działalności ujawnił się spór o styl działania organizacji. Truzzi krytykował CSICOP za zbyt demaskatorskie nastawienie i uważał, że komitet powinien wyraźniej unikać odrzucania twierdzeń przed ich pełną oceną; po odejściu z organizacji założył własne pismo The Zetetic Scholar^[6]. Pismo organizacji, początkowo wydawane jako The Zetetic, od 1978 ukazywało się już pod tytułem Skeptical Inquirer, a jego wieloletnim redaktorem został Kendrick Frazier^[4][5].

W listopadzie 2006 organizacja skróciła nazwę z CSICOP do CSI. Zmiana miała podkreślić, że zakres jej działalności wykracza poza same zjawiska paranormalne i obejmuje szerzej rozumiane myślenie krytyczne, naukę i racjonalność^[7]. W 2015 roku dawny niezależny podmiot został formalnie włączony do struktury Center for Inquiry^[2].

W aktualnej deklaracji misji CSI określa swój cel jako promowanie nauki i badań naukowych, myślenia krytycznego, edukacji naukowej oraz użycia rozumu przy analizie ważnych zagadnień i twierdzeń nadzwyczajnych^[1]. Organizacja zachęca do odpowiedzialnego, naukowego badania kontrowersyjnych twierdzeń oraz do upowszechniania wyników tych analiz wśród środowiska naukowego, mediów i opinii publicznej^[1]. W praktyce CSI pełni przede wszystkim rolę forum publikacji, organizatora konferencji i zaplecza eksperckiego dla mediów oraz środowiska sceptycznego, a nie samodzielnego laboratorium prowadzącego własne eksperymenty^[1][4][8].

Najbardziej znaną publikacją CSI jest magazyn Skeptical Inquirer. Pismo zostało założone przez Marcella Truzziego pod nazwą The Zetetic, a następnie przemianowane; wieloletnim redaktorem był Kendrick Frazier^[4]. W czerwcu 2023 redaktorem magazynu został Stephen Hupp^[9]. CSI wydaje również kwartalny newsletter Skeptical Briefs^[10].

W ramach działalności publicznej CSI organizował konferencje poświęcone sceptycyzmowi naukowemu, pseudonauce i komunikacji naukowej. Od 2011 odbywają się one pod nazwą CSICon^[4]. Organizacja wspierała również oddolne inicjatywy sceptyczne, takie jak konferencje SkeptiCamp^[11]. W historycznych opisach działalności CSICOP podkreśla się także jego rolę jako organizacji zabiegającej o bardziej krytyczne i odpowiedzialne przedstawianie zjawisk paranormalnych w mediach oraz nagradzającej autorów i dziennikarzy, którzy omawiali takie tematy z perspektywy naukowej^[4][8].

CSI prowadzi i publikuje analizy dotyczące między innymi twierdzeń o UFO, zjawisk paranormalnych, parapsychologii, astrologii, medycyny alternatywnej i innych form pseudonauki^[1]. W 2022 stanowisko głównego badacza organizacji objął Kenny Biddle, zajmujący się badaniem twierdzeń paranormalnych i publikujący stałą rubrykę A Closer Look w Skeptical Inquirer^[12].

CSI jest częścią Center for Inquiry, ponadnarodowej organizacji non-profit skupiającej kilka inicjatyw związanych z humanizmem świeckim, sceptycyzmem i popularyzacją nauki^[2][13]. Organizacja koncentruje się przede wszystkim na twierdzeniach, które można poddawać analizie empirycznej, w szczególności tam, gdzie zjawiska paranormalne, pseudonaukowe lub sensacyjne narracje przenikają do debaty publicznej i przekazu medialnego^[1]. Według historycznych opisów CSI opiera się na sieci fellows, konsultantów naukowych i technicznych oraz współpracowników z różnych dziedzin, a jego znaczenie wykracza poza własne publikacje, bo organizacja stała się jednym z głównych punktów odniesienia dla autonomicznych grup sceptycznych powstających w wielu krajach^[4][8].

CSI przyznaje kilka nagród związanych z promocją sceptycyzmu naukowego i krytycznego myślenia. Najwyższym wyróżnieniem organizacji jest In Praise of Reason Award, przyznawana za wybitny wkład w stosowanie krytycznego namysłu, dowodów naukowych i rozumu przy ocenie roszczeń poznawczych^[14]. Wśród jej laureatów byli między innymi Martin Gardner, Carl Sagan, Richard Dawkins, Ray Hyman i Bill Nye^[14]. Drugim ważnym wyróżnieniem jest coroczna Robert P. Balles Prize in Critical Thinking, nagroda dla autora publikacji najlepiej realizującej ideały zdrowego sceptycyzmu, analizy logicznej i nauki empirycznej^[15].

Oprócz systemu nagród CSI wybiera także fellows, czyli związanych z organizacją ekspertów, badaczy i popularyzatorów nauki, którzy wspierają ją autorytetem oraz zapleczem eksperckim. Kryteria obejmują wybitny wkład w dyscyplinę naukową, komunikację nauki albo sam ruch sceptyczny^[16]. Wśród fellows CSI znajdowali się między innymi Richard Dawkins, Daniel Dennett, Susan Blackmore, Ann Druyan, Neil deGrasse Tyson, Bill Nye i James Randi^[17].

W 2011 rada wykonawcza CSI utworzyła także Pantheon of Skeptics, listę upamiętniającą zmarłych fellows, która ma zachowywać pamięć o historii nowoczesnego ruchu sceptycznego; lista jest publikowana na stronie organizacji i eksponowana w jej siedzibie w Amherst^[18].

Działalność CSI była krytykowana przez osoby i środowiska, które stały się przedmiotem zainteresowania organizacji. Jednym z najbardziej znanych sporów były liczne, bezskuteczne pozwy wytaczane przez Uri Gellera^[19].

Krytyka pojawiała się także ze strony części badaczy i dawnych współpracowników. Marcello Truzzi, współzałożyciel CSICOP, zarzucał organizacji przyjmowanie zbyt konfrontacyjnego, demaskatorskiego nastawienia wobec twierdzeń paranormalnych i spopularyzował w tym kontekście termin „pseudosceptyk”^[20][21]. Carl Sagan przyznawał, że część zarzutów wobec stylu działania CSICOP bywa uzasadniona, ale jednocześnie oceniał organizację jako potrzebną przeciwwagę dla bezkrytycznego nagłaśniania pseudonauki w mediach^[22].

• Sceptycyzm naukowy
• Center for Inquiry
• Skeptical Inquirer