Cyclura collei

Cyclura collei[1]
Gray, 1845
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	gady
Rząd	łuskonośne
Podrząd	Iguania
Rodzina	legwanowate
Rodzaj	Cyclura
Gatunek	Cyclura collei
Synonimy
Cyclura lophoma Gosse, 1848[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
krytycznie zagrożony
Zasięg występowania

Cyclura collei – gatunek jaszczurki z rodziny legwanowatych (Iguanidae). Endemit Jamajki, krytycznie zagrożony wyginięciem.

Nazwa rodzajowa Cyclura pochodzi od starogreckich słów: cyclos (κύκλος) znaczącego „okrągły” i ourá (οὐρά) oznaczającego „ogon”^[4]. Nazwa ta odnosi się do zwojowato ułożonych, dużych, przypominających kolce łusek na ogonie przedstawicieli rodzaju, nie występujących choćby u ich bliskich krewniaków z rodzaju Iguana^[4]. Epitet gatunkowy collei pochodzi natomiast z łaciny i odnosi się do górzystego terenu zamieszkiwanego przez gatunek.

Jest to legwan średnich rozmiarów^[5]. Występuje dymorfizm płciowy, samce osiągają średnio 428 mm długości, podczas gdy samice tylko 378 mm^[5].

Jaszczurka ubarwiona jest na zielono i w mniejszym stopniu łupkowatoniebiesko^[5]. Na ramionach biegną ukośne ciemnooliwkowe pasy^[5].

Gad ten zamieszkuje Jamajkę^[3]. W przeszłości zasiedlał rejony o suchym klimacie położone na południu wyspy, obecnie jego zasięg występowania obejmuje już tylko wyboiste wapienne Hellshire Hills (o powierzchni szacowanej przez IUCN na 113 km²) oraz sąsiednie wyspy Goat Islands^[3].

Siedlisko tego legwana to skaliste, bogate w wapienie tereny o czerwonawej zawierającej żelazo glebie, porosłe suchym lasem tropikalnym^[3]. Choć można znaleźć tam zagłębienia i szczeliny skalne, miejsca odpowiednie do budowy gniazd są w niedostatku^[3]. Cyclura collei przetrwała w najodleglejszych częściach wzgórz, gdzie las ostał się w lepszym stanie^[3].

W skład diety zwierzęcia wchodzi wiele różnych gatunków roślin, przy czym jaszczurka pożywia się liśćmi, owocami i kwiatami^[3]. Rzadziej wzbogaca swą dietę mięsem, jak choćby ślimakami^[3].

Jak większość gadów, C. collei jest jajorodna. Samica składa średnio 17 jaj (od 16 do 20) w wykopanym na długo wcześniej gnieździe lub podziemnym tunelu (potrzebuje do tego znaleźć miejsce o wystarczająco miękkiej glebie)^[3]. Sukces rozrodczy zależy w znacznej mierze od rozmiaru matki – nieraz nie wykluwa się ani jedno młode, kiedy indziej z każdego jaja powstaje kolejny legwan^[3].

W przeszłości legwany te występowały na Jamajce pospolicie^[3]. Jednak ich liczebność w XIX wieku uległa znacznemu obniżeniu. Fakt ten wiązany jest ze wzrostem zamieszkującej Jamajkę liczby ludności, wprowadzeniem na wyspę Herpestes javanicus, a także zmianami zagospodarowania przestrzennego^[3]. W latach czterdziestych XX wieku sądzono, że wyginął, jednakże w 1970 ponownie stwierdzono jego obecność^[3]. Następnie zaś w 1990 wykryto niewielką populację składającą się z około setki osobników, zamieszkującą środkowe i zachodnie Hellshire Hills (pozostałe tereny wzgórz nie były zamieszkane przez te zwierzęta prawdopodobnie z uwagi na osadnictwo, wydobycie węgla drzewnego i polowania psów)^[3]. Odnaleziono też wtedy 2 gniazda^[3]. Duży udział w ratowaniu gatunku miała Jamaican Iguana Recovery Group kierowana przez profesora biologii na University of the West Indies, doktora Byrona Wilsona^[4]. Dziś gatunek ostał się już tylko na niesprzyjających rozwoju rolnictwa Hellshire Hills, przy czym żyje tam nie więcej niż setka zwierząt^[3]. Sytuacji nie polepsza fakt niskiej rozrodczości^[3]. Obecnie C. collei bywa określana mianem najrzadszej jaszczurki Ziemi, a co najmniej najrzadszą jaszczurką zachodniej półkuli^[4].