Cyfrowe euro

31 stycznia 2025 prezes EBC Christine Lagarde i przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen opublikowały artykuł, w którym wspomniały o projekcie euro cyfrowego jako część wysiłków mających na celu utrzymanie Europy w czołówce technologii płatności cyfrowych^[9].

30 października 2025 r. EBC ogłosił zakończenie fazy przygotowawczej rozpoczętej w listopadzie 2023 i decyzję o przejściu do kolejnej fazy projektu cyfrowego euro. EBC poinformował, że nowa faza będzie koncentrować się na gotowości technicznej; zakładając, że przepisy UE zostaną przyjęte w 2026, program pilotażowy mógłby rozpocząć się w 2027, a Eurosystem dążyłby do osiągnięcia gotowości do potencjalnej pierwszej emisji w 2029^[10].

Kwestia prywatności była najczęściej wskazywanym problemem w publicznych konsultacjach EBC – 41% z ponad 8200 komentarzy dotyczyło tego zagadnienia^[14].

Europejski Inspektor Ochrony Danych wskazuje na następujące ryzyka^[15]:

• Koncentracja danych płatniczych w bankach centralnych może zwiększyć ryzyko cyberataków
• Niewłaściwe wybory projektowe mogą pogorszyć ochronę danych w płatnościach cyfrowych
• Dane transakcyjne mogą być wykorzystywane do oceny kredytowej lub działań marketingowych

Niemieckie Towarzystwo Informatyczne (Gesellschaft für Informatik) ostrzega przed zagrożeniem dla samookreślenia informacyjnego i prywatności obywateli w przypadku wprowadzenia cyfrowego euro przy jednoczesnym ograniczeniu roli gotówki^[16].

Europejska Federacja Bankowa oraz banki komercyjne zgłaszają następujące zastrzeżenia^[17][18]:

• Ryzyko dezintermediacji – masowy odpływ depozytów z banków komercyjnych do portfeli EBC mógłby zagrozić płynności banków i ich zdolności do udzielania kredytów. EBC szacuje, że destabilizacja mogłaby nastąpić przy odpływie około 20% depozytów
• Niezrównoważony model biznesowy – wdrożenie wymagałoby znacznych inwestycji przy ograniczonych źródłach przychodu (tylko opłaty handlowe)
• Wysokie koszty wdrożenia – raport PwC z 2025 roku oszacował koszta uruchomienia dla banków w strefie euro na około 18 mld EUR^[19]

Rzecznik niemieckich banków spółdzielczych krytykuje, że potrzeby gospodarki nie zostały wystarczająco uwzględnione w projekcie^[20]. Z kolei Federalne Zrzeszenie Przemysłu Niemieckiego domaga się programowalności płatności, czemu sprzeciwia się Eurogrupa^[21].

Projekt spotyka się z krytyką ze strony różnych środowisk politycznych:

W Stanach Zjednoczonych administracja prezydenta Donalda Trumpa wydała rozporządzenie wykonawcze zakazujące emisję i promocję CBDC^[22].

W Polsce projekt krytykują m.in. politycy Konfederacji, wskazując na obawy dotyczące inwigilacji, ograniczenia wolności i potencjalnego wycofania gotówki^[23]. Były premier Mateusz Morawiecki ostrzega przed planami wprowadzenia cyfrowego euro^[24].

Słowacja wpisała prawo do płatności gotówką do konstytucji, częściowo w odpowiedzi na obawy związane z cyfrowym euro^[23].

Rada UE i Komisja Europejska wskazują na następujące korzyści^[25]:

• Utrzymanie dostępu do pieniądza banku centralnego w erze cyfrowej
• Wzmocnienie strategicznej autonomii płatniczej Europy
• Poprawa włączenia finansowego, osoby nieposiadające konta bankowego mogłyby korzystać z cyfrowego euro poprzez urzędy pocztowe

Niemiecki Federalny Związek Organizacji Konsumenckich postrzega cyfrowe euro jako dobro publiczne i szansę na bardziej prokonsumenckie płatności cyfrowe^[20].

Organizacja EuroCommerce (reprezentująca detalistów i hurtowników) popiera projekt, licząc na większą konkurencję i niższe ceny w porównaniu z pozaeuropejskimi systemami płatności opartymi na kartach^[17].

Polska, nie będąc członkiem strefy euro, nie będzie objęta obowiązkiem akceptacji cyfrowego euro. Do czasu ewentualnego przystąpienia Polski do strefy euro, cyfrowa waluta EBC będzie miała w Polsce status waluty obcej^[18].

Narodowy Bank Polski zajmuje sceptyczne stanowisko wobec walut cyfrowych banków centralnych^[26]. W odpowiedzi na interpelację poselską z lipca 2024 roku Ministerstwo Finansów, powołując się na stanowisko NBP, poinformowało że: „NBP wskazuje, że w najbliższym czasie nie planuje wprowadzenia pieniądza cyfrowego banku centralnego w Polsce"^[27].

Według raportu NBP z 2021 roku, w warunkach polskich nie znajdują odzwierciedlenia przesłanki, którymi kierowały się inne banki centralne przy rozpoczęciu prac nad CBDC. Bank centralny argumentuje, że „nie zidentyfikował celu emisji cyfrowego złotego o charakterze systemowym ani szczególnych potrzeb konsumentów lub podmiotów gospodarczych, które nie mogłyby zostać zaspokojone przez dostawców usług płatniczych w Polsce"^[28]. NBP zaznacza jednocześnie, że stanowisko to może ulec modyfikacji w przypadku zaistnienia czynników krajowych lub międzynarodowych uzasadniających taką zmianę^[28].

Według Ministerstwa Finansów, korzystanie z cyfrowego euro w państwie członkowskim spoza strefy euro będzie dobrowolne i dostępne po spełnieniu określonych warunków, w tym po złożeniu wniosku i podpisaniu porozumienia z EBC^[23].

Polska posiada własny system płatności mobilnych Blik, który częściowo realizuje cele stawiane cyfrowemu euro w zakresie niezależności od zagranicznych dostawców usług płatniczych.

W 2024 roku Blik obsłużył ponad 2,4 miliarda transakcji o łącznej wartości 347,3 mld złotych, co stanowi wzrost o 37% w stosunku do roku poprzedniego^[29]. System ten był na rok 2024 europejskim liderem pod względem liczby transakcji płatności mobilnych^[29]. Na koniec 2024 roku z systemu aktywnie korzystało blisko 18,5 mln użytkowników^[30].

Raport EY z roku 2025 szacuje, że płatności Blik wsparły wygenerowanie około 1,2% PKB Polski, co odpowiada 42 mld zł wartości dodanej dla krajowej gospodarki^[30].

Sukces Blika jest jednym z argumentów podnoszonych przez NBP na rzecz braku konieczności wprowadzania cyfrowego złotego. Istniejący system płatności mobilnych skutecznie zaspokaja potrzeby polskich konsumentów^[28].

Polski Standard Płatności, operator Blika, realizuje strategię ekspansji na rynki europejskie:

• W 2024 roku Blik uzyskał autoryzację Narodowego Banku Rumunii, co umożliwia rozpoczęcie działalności na tamtejszym rynku^[31]
• Na Słowacji Blik jest dostępny dla klientów Tatra Banka w wyniku zakupu lokalnego systemu płatności mobilnych VIAMO^[32][33]

W czerwcu 2025 roku Blik dołączył do EuroPA (European Payments Alliance) – inicjatywy łączącej europejskie systemy płatności mobilnych, takie jak Bizum (Hiszpania), Bancomat (Włochy) i MB PAY (Portugalia). Celem jest umożliwienie interoperacyjności między systemami płatności w różnych krajach europejskich^[34].