Cyklaminian sodu
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||
| biały krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy, bez zapachu lub o bardzo słabym zapachu[1][2] | |||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C6H12NNaO3S | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
201,22 g/mol | ||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||
Cyklaminian sodu, E952 – organiczny związek chemiczny z grupy cyklaminianów, sól kwasu cykloheksylosulfonowego i sodu[5]. Jest sztuczną substancją słodzącą 30 razy słodszą od sacharozy (cukru spożywczego)[6]. Charakteryzują się wysokim stopniem dysocjacji w roztworach wodnych oraz niewielką pojemnością buforową[5].
Związek ten został odkryty przypadkowo w 1937 roku przez doktoranta Uniwersytetu Illinois, Michaela Svedę[5]. Podczas pracy w laboratorium nad syntezą preparatu przeciwgorączkowego odłożył na blat stołu papierosa, a gdy podniósł go z powrotem do ust, poczuł słodki smak[7].
Cechy
Cyklaminian sodu wyróżnia się dobrą rozpuszczalnością w wodzie oraz wysoką odpornością termiczną, co umożliwia jego stosowanie w żywności poddawanej obróbce cieplnej. Stabilność związku utrzymuje się w szerokim zakresie pH (od 2 do 10), a sam cyklaminian nie podlega metabolizmowi w ludzkim organizmie[5].
Jedną z ważniejszych cech technologicznych cyklaminianów jest efekt synergiczny, jaki wykazują w połączeniu z sacharyną. Zastosowanie ich w proporcji masowej około 10:1 pozwala ograniczyć charakterystyczny, metaliczny posmak sacharyny i uzyskać bardziej zrównoważoną słodycz. W porównaniu z sacharozą potencjał słodzący cyklaminianu sodu szacuje się na około 30–40 jednostek[5].
Zastosowanie
Cyklaminiany znajdują zastosowanie w produkcji m.in. gum do żucia, deserów, wyrobów mlecznych mrożonych, syropów oraz napojów[5].
Regulacje prawne
W latach 70. XX wieku pojawiły się doniesienia sugerujące możliwość rakotwórczego działania cyklaminianów. W Stanach Zjednoczonych od roku 1969 obowiązuje zakaz ich stosowania, kiedy to opublikowano raporty o możliwości wywoływania przez niego uszkodzeń wątroby, raka pęcherza moczowego i deformacji płodu[8]. Doprowadziło to do ich wycofania z obrotu w wielu państwach (m.in. w Kanadzie, Polsce, USA i Wielkiej Brytanii) lub znacznego ograniczenia ich stosowania. Późniejsze analizy toksykologiczne nie potwierdziły tych obaw, co zaowocowało ponownym dopuszczeniem cyklaminianów do użytku w licznych krajach, m.in. w państwach europejskich i w Chinach[5].
W Polsce zasady wykorzystania cyklaminianu sodu i wapnia regulowane są rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 22 listopada 2010 r., które określa maksymalną ilość dodatku w napojach bezalkoholowych na poziomie 250 mg/l (w przeliczeniu na kwas wolny) lub 281 mg/l cyklaminianu sodu. Przykładowo Coca-Cola Zero zawiera cyklaminian sodu w ilości 97% najwyższej dopuszczalnej jego zawartości (273,3 mg/l)[5].
Przepisy zakazują również stosowania substancji słodzących – w tym cyklaminianów – w żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci[5].
Przypisy
- 1 2 Sodium cyclamate, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 23665706 [dostęp 2023-09-04] (ang.).
- 1 2 Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0.
- 1 2 ''N''-Cykloheksylosulfaminian sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 71440 [dostęp 2023-09-04].
- ↑ Cyklaminian sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 71440 [dostęp 2023-09-04].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Czajkowska-Mysłek, Gajewska i Bartodziejska 2013 ↓, s. 38-45.
- ↑ Podręczny słownik chemiczny, Romuald Hassa (red.), Janusz Mrzigod (red.), Janusz Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 82, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778.
- ↑ Leslie Kaufman, Michael Sveda, the Inventor Of Cyclamates, Dies at 87, „The New York Times”, 21 sierpnia 1999 [dostęp 2023-09-04] (ang.).
- ↑ Center for Science in the Public Interest: Chemical Cuisine. [dostęp 2014-01-10]. (ang.).
Bibliografia
- Anna Czajkowska-Mysłek, Magdalena Gajewska, Beata Bartodziejska, Ocena zawartości cyklaminianu sodu w napojach bezalkoholowych, „Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego” (2), Łódź: Instytut Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego im. prof. Wacława Dąbrowskiego. Oddział Chłodnictwa i Jakości Żywności. Zakład Jakości Żywności, 2013.