Czaik jaskiniowy

Czaik jaskiniowy
Metellina merianae[1]
(Scopoli, 1763)
Ilustracja
Samica
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

pajęczaki

Rząd

pająki

Podrząd

Opisthothelae

Rodzina

kwadratnikowate

Podrodzina

czaikowate

Rodzaj

Metellina

Gatunek

czaik jaskiniowy

Czaik jaskiniowy[2] (Metellina merianae) – gatunek pająka z rodziny kwadratnikowatych. Występuje w Europie oraz zachodniej i środkowej części Azji, w miejscach wilgotnych i zacienionych.

Taksonomia

Gatunek ten został po raz pierwszy opisany w 1763 roku przez Giovanniego Antonia Scopoliego jako Aranea merianae[3]. Carl Ludwig Koch przeniósł go w 1836 roku do rodzaju Meta[4]. W rodzaju Metellina umieszczony został w 1980 roku przez Herberta Waltera Leviego[5].

Morfologia

Samce osiągają od 4,5 do 8 mm długości ciała[6][7], zaś długość karapaksu u 10 zmierzonych okazów wynosiła od 2,94 do 4,07 mm, a szerokość od 1,26 do 1,49 mm[8]. Samice osiągają od 5,3 do 12 mm długości ciała[7][8], zaś długość karapaksu u 51 zmierzonych wynosiła od 2,16 do 3,74 mm, a szerokość od 1,46 do 2,73 mm[8]. Ubarwienie karapaksu jest żółtawozielone[7] lub jasnożółtawobrązowe[8] z czarnym lub prawie czarnym obrzeżeniem, czarnymi, nieregularnymi paskami rozchodzącymi się promieniście i czarną przepaską środkową z trójkątnym znakiem pośrodku. Szczękoczułki są rudobrązowe[8][7] z czarną kropką na przedzie. Ich przednie krawędzie mają po 2 szeroko rozstawione zęby, a krawędzie tylne po 3 zęby i jeden drobny ząbek. Warga dolna ma kolor brązowy. Sternum może mieć barwę od brązowej przez ciemnobrązową[8] po czarną[7]. Jego tylna część wchodzi między biodra czwartej pary odnóży i ma zaokrąglony wierzchołek[8]. Odnóża są żółtawozielone lub rudożółte, obrączkowane ciemnobrązowo lub czarno, o udach dwóch początkowych par czarno i nieregularnie nakrapianych[8][7]. Opistosoma (odwłok) może być zielonkawa lub brązowawa do prawie czarnej[7], nakrapiana ciemnobrązowo, rudobrązowo i żółtawobiało. Na jej przedzie widnieje lancetowaty, jasno ubarwiony znak[8], a niekiedy przez jej środek biegnie szeroka, kremowa przepaska podłużna[6]. Spód opistosomy jest pośrodku jasny z ciemnobrązowymi łatami[8] lub szerokim, ciemnym znakiem[7].

Samiec ma nogogłaszczki z kilkoma długimi kolcami na cymbium oraz dużym, w połowie tak długim jak cymbium paracymbium[8], wyposażonym w listewki i guzki[7] oraz wystający i zakrzywiony, pozbawiony płatów wyrostek (odnogę). Aparat kopulacyjny samca cechuje lekko zakrzywiony embolus z drobnym haczykiem na szczycie oraz tarczowata apofiza emboliczna z wklęśnięciem na powierzchni wewnętrznej[8]. Epigyne samicy cechuje się wyraźnie odgraniczoną płytką środkową trapezowatego[7] lub sercowatego kształtu, dużym i odgraniczonym zakrzywionymi ściankami przedsionkiem, brakiem przegrody środkowej oraz położonymi blisko bocznych ścianek otworami kopulacyjnymi. Kształt zbiorników nasiennych jest kiełbasowaty, a przewody kopulacyjne są długie i zakrzywione[8].

Ekologia i występowanie

Pająk znany z prawie całej Europy[7], w tym z Polski[9]. Dalej na wschód sięga przez Kaukaz i Turcję po środkowoazjatycką część Rosji i Iran[7][10]. Zamieszkuje siedliska bardzo wilgotne i zacienione. Spotykany w jaskiniach (troglofil), na roślinności zwisającej nad strumieniami, pod mostami, w szczelinach skalnych, na kamiennych murach i w zacienionych częściach wilgotnych lasów liściastych[7][8][6].

Buduje koliste sieci łowne o małych i otwartych pępkach oraz około 20 promieniach[8]. Jego sieci mają większe rozmiary i delikatniejszą konstrukcję niż w przypadku czaika wiosennego i czaika jesiennego, przypominając bardziej sieci przedstawicieli rodzaju Tetragnatha[6].

Spotkać go można przez cały rok[7], ale osobniki dorosłe są aktywne od początku maja do połowy października[8].

W 2021 r. w Irlandii Północnej w studiu BBC podczas kręcienia serialu telewizyjnego pt. Springwatch został odkryty grzyb Gibellula attenboroughii, pasożytował on na pająku z gatunku M. merianae. W 2025 r. został naukowo opisany przez biologów Harry Charles’a Evans’a i João Paulo Machado de Araújo. Jest to parazytoid pająków i pajęczaków; pasożyt głównie takich gatunków jak Meta menardi i M. merianae[11][12][13].

Przypisy

  1. ↑ Metellina merianae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Metellina merianae – Czaik jaskiniowy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2024-11-06].
  3. ↑ J.A. Scopoli: Entomologia carniolica, exhibens insecta carniolae indigena et distributa in ordines, genera, species, varietates. Methodo Linnaeana. Vindobonae, 1763, s. 392-404.
  4. ↑ C.L. Koch: Arachniden. W: Deutschlands Insecten. G.A.W. Herrich-Schäffer (red.). Heft, 1836, s. 134-141.
  5. ↑ H.W. Levi. The orb-weaver genus Mecynogea, the subfamily Metinae and the genera Pachygnatha, Glenognatha and Azilia of the subfamily Tetragnathinae north of Mexico (Araneae: Araneidae). „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology”. 149, s. 1-74, 1980.
  6. 1 2 3 4 M.J. Roberts: Spiders of Britain & Northern Europe. London: HarperCollins, 1995, s. 306-310, seria: Collins Field Guide.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Wolfgang Nentwig, Theo Blick, Daniel Gloor, Ambros Hänggi, Christian Kropf: Metellina merianae. [w:] Araneae. Spiders of Europe. Version 10.2018 [on-line]. Universität Bern. [dostęp 2018-10-05].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 S. Almquist. Swedish Araneae, part 1 - families Atypidae to Hahniidae. „Insect Systematics & Evolution, Supplement”. 63, s. 111-116, 2006.
  9. ↑ Check-list of spiders (Araneae) of Poland. [dostęp 2013-08-23].
  10. ↑ Metellina. [w:] World Spider Catalogue [on-line]. World Spider Catalog Association, 2018. [dostęp 2018-10-07].
  11. ↑ H.C. Evans, T. Fogg, A.G. Buddie, Y.T. Yeap, J.P.M. Araújo, The araneopathogenic genus Gibellula ( Cordycipitaceae : Hypocreales ) in the British Isles, including a new zombie species on orb-weaving cave spiders ( Metainae : Tetragnathidae ), „Fungal Systematics and Evolution”, 15 (1), 2025, s. 153–178, DOI: 10.3114/fuse.2025.15.07, ISSN 2589-3823, PMID: 40161327, PMCID: PMC11952189 [dostęp 2026-02-12] (ang.).
  12. ↑ New fungal species named in honour of Sir David Attenborough making zombies of cave spiders on the island of Ireland [online], CABI.org [dostęp 2026-02-12] (ang.).
  13. ↑ Kevin O'Sullivan, Fungus-infected ‘zombie spiders’ found in caves are unique to Ireland [online], The Irish Times [dostęp 2026-02-12] (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.