Czajka szponiasta
| Vanellus spinosus[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
czajka szponiasta | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
Czajka szponiasta[4] (Vanellus spinosus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny sieweczkowatych (Charadriidae). Zamieszkuje południowo-wschodnią Europę, Cypr, Bliski Wschód i Afrykę. Jest to gatunek monotypowy[5][6]. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Występowanie
Czajka szponiasta występuje na Bliskim Wschodzie, na Cyprze, w Afryce – na południe od Sahary oraz w dolinie i delcie Nilu; gniazduje także w południowo-wschodniej Europie – północno-wschodniej Grecji i europejskiej części Turcji[3]. Populacje z Grecji i Turcji[5] oraz zdecydowana większość populacji cypryjskiej[7] są wędrowne, zimują w Afryce[3][5].
W Polsce stwierdzona raz – od września do grudnia 2017 roku przebywała w Strzelnie (woj. kujawsko-pomorskie), jednak ze względu na brak pewności, czy był to pojaw naturalny, gatunkowi temu nadano kategorię D w klasyfikacji AERC[8]. W 2021 roku Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego ponownie przeanalizowała to stwierdzenie i uznała, że nie ma przeciwwskazań, aby traktować ten pojaw jako naturalny, a tym samym gatunek został wciągnięty na Listę awifauny krajowej[9][10].
Morfologia
- Wygląd
- Korona, czoło, gardło, pierś, brzuch, boki ciała[5] i ogon[3] czarne. Policzki, boki szyi[5] i kuper[3] białe. Grzbiet ciała brązowy[3]. Tęczówki ciemnoczerwone. Ptak ten na charakterystyczne czarne szpony na przedniej krawędzi skrzydeł. Samice są podobne do samców, ale mają krótsze szpony (5–10 mm, u samców mierzą one 8–12 mm) i wykazują tendencję do posiadania nieco bardziej brązowych tęczówek[5].
- Wymiary średnie
- długość ciała 25–28 cm, rozpiętość skrzydeł 69–81 cm[5]
- Masa ciała
- 127–177 g[5]
Ekologia i zachowanie
Zwykle przebywa w grupach lub parami.
Środowisko
Gatunek ten często występuje na suchych terenach w pobliżu słodkich lub słonych zbiorników wodnych, jezior, rzek, lagun czy bagien. Jest też spotykany na wypalonych łąkach, na polach uprawnych zalanych lub nawadnianych (np. na polach ryżowych), solniskach przy jeziorach alkalicznych, na równiach pływowych, piaszczystych równinach, plażach, wydmach czy przybrzeżnych słonych mokradłach[3][5].
Pożywienie
Dieta tego ptaka składa się głównie z owadów i ich larw, a także pająków czy wijów. Czasem zjada on też skorupiaki, mięczaki, małe jaszczurki, dorosłe żaby i kijanki, ryby i nasiona[3][5].
Rozród
Sezon lęgowy w Izraelu trwa od marca do września, w Turcji od początku kwietnia do końca czerwca, w Grecji pod koniec kwietnia i w maju; w tropikalnej Afryce jest zróżnicowany i zależy od lokalizacji. Czajka szponiasta gniazduje samotnie lub w niewielkich, luźnych koloniach. Agresywnie broni swego terytorium przed innymi gatunkami ptaków[5].
Gniazdo umieszczane jest w płytkim, naturalnym zagłębieniu w skale lub w płytkim zagłębieniu na suchym, gołym gruncie lub na błotnistej równinie[3]. Gniazdo może nie mieć wyściółki, ale może też być wyścielone trawą czy innym materiałem roślinnym i nie tylko roślinnym; czasem obrzeże gniazda wyłożone jest ziemią, muszelkami i kamykami; gniazdo umieszczone w zagłębieniu w skale może być całe wyłożone drobnymi kamykami[5].
W zniesieniu zazwyczaj od dwóch do czterech jaj[3]. Inkubacja jaj w Europie trwa 22–24 dni, ale np. w Izraelu średnio 28 dni. Wysiadywaniem i opieką nad pisklętami zajmują się oboje rodzice. Młode stają się w pełni opierzone po 7–8 tygodniach od wyklucia[5].
Status zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje czajkę szponiastą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała, że liczebność światowej populacji mieści się w przedziale 125–800 tysięcy osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Vanellus spinosus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 D. Lepage, Spur-winged Lapwing Vanellus spinosus, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-06-27] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 BirdLife International, Vanellus spinosus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-27] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Charadriinae Leach, 1820 - sieweczki (Wersja: 2025-10-07). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-27].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 P. Wiersma, G.M. Kirwan, Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.spwlap1.01 [dostęp 2026-06-27] (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-27] (ang.).
- ↑ Iris Charalambidou, Nicolaos Kassinis, Salih Gucel, Wayne Fuller, The Status and Breeding Population of the Spur-winged Lapwing Vanellus spinosus in Cyprus, „Podoces”, 7 (1/2), 2012, s. 1–8 (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 34. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2017. „Ornis Polonica”. 59, s. 119–153, 2018.
- ↑ Tadeusz Stawarczyk, Marcin Faber. Czajka szponiasta Vanellus spinosus na liście ptaków krajowych. „Ornis Polonica”. 62 (3), s. 256–258, 2021.
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego: Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2021. [dostęp 2022-03-05].
Bibliografia
- P. Sterry, A. Cleve, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 978-83-247-0818-5.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).