Czapla nadobna

Czapla nadobna

Egretta garzetta[1]
(Linnaeus, 1766)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	pelikanowe
Podrząd	czaplowce
Rodzina	czaplowate
Podrodzina	czaple
Rodzaj	Egretta
Gatunek	czapla nadobna
Synonimy
Ardea Garzetta Linnaeus, 1766[2] Herodias garzetta (Linnaeus, 1766)[3] Ardea nigripes Temminck, 1840[3] Egretta garzetta nigripes (Temminck, 1840)[3] Herodias immaculata Gould, 1846[3] Egretta dimorpha E. Hartert, 1914[3]
Podgatunki
E. garzetta garzetta (Linnaeus, 1766) E. garzetta dimorpha E. Hartert, 1914 E. garzetta immaculata (Gould, 1846)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
najmniejszej troski
Zasięg występowania
Zasięg występowania bez E. garzetta dimorpha      obszary lęgowe      zimowiska      obecne przez cały rok      sezonowość występowania niepewna

Czapla nadobna (Egretta garzetta) – gatunek dużego ptaka z rodziny czaplowatych (Ardeidae), zamieszkujący Eurazję, Australazję i Afrykę. Nie jest zagrożony.

Czapla nadobna zamieszkuje w zależności od podgatunku^[5][6][7]:

• E. garzetta garzetta (Linnaeus, 1766) – czapla nadobna^[8] – Palearktyka od Hiszpanii, Francji i północno-zachodniej Afryki (włącznie z Wyspami Kanaryjskimi) na wschód po Półwysep Koreański i Japonię, porozrzucane populacje w Indiach, Azji Południowo-Wschodniej (aż po Filipiny), na Bliskim Wschodzie i pozostałej części Afryki. Podgatunek w większości wędrowny, zimuje w Afryce i na południu Azji. Odlatuje na zimowiska we wrześniu i październiku, a nawet w listopadzie, wraca od marca do maja. Pod koniec XX wieku rozpoczęła kolonizację Wysp Brytyjskich, gdzie lęgnie się (pierwsze stwierdzenie lęgu w 1996 roku) i zimuje^[9].

Do Polski regularnie zalatuje, zwłaszcza na południe; dwukrotnie stwierdzono jej lęgi – w 2003 i 2012 roku^[10].

• E. garzetta dimorpha E. Hartert, 1914 – czapla zmienna^[8] – pas wybrzeży wschodniej Afryki od Kenii po Mozambik (lokalnie w głębi lądu), Madagaskar i niektóre inne wyspy na wschód od kontynentu afrykańskiego, w tym Seszele. Takson o niepewnej pozycji taksonomicznej, bywał przez niektórych systematyków podnoszony do rangi gatunku^[6][11], zaś na wykorzystywanej przez IUCN liście ptaków świata opracowywanej we współpracy BirdLife International z autorami Handbook of the Birds of the World uznawany jest za podgatunek czapli rafowej (E. gularis)^[12].
• E. garzetta immaculata (Gould, 1846) – czapla wyspowa^[8] – Australia (oprócz pustyń w zachodniej połowie kontynentu), Nowa Zelandia, Nowa Gwinea, Filipiny, Indonezja.

Takson nigripes (miejsce typowe na Wyspach Sundajskich) jest obecnie uważany za pośredni między populacją żółtostopych czapli E. garzetta garzetta a populacją czarnostopych czapli australijskich i został zastąpiony przez immaculata, którego miejsce typowe znajduje się w północnej Australii^[5]. Dwa kolejne taksony, uznawane kiedyś za podgatunki czapli nadobnej (E. g. gularis i E. g. schistacea)^[2], wydzielono w osobny gatunek – czaplę rafową (E. gularis)^[6][8].

Cechy gatunku

Upierzenie śnieżnobiałe, dziób niebieski, nogi ciemne, stopy jaskrawożółte. W okresie godowym u nasady szyi, na grzbiecie i na ogonie wyrastają długie pióra, lekko uniesione o rozdzielonych promieniach, tworzące delikatną pelerynę. Te pióra mające 18–21 cm i będące jej ozdobą okazały się dla człowieka atrakcją: od średniowiecza po XVIII wiek sporządzano z nich kity zdobiące hełmy rycerstwa, czapki szlachty i kapelusze wyższych oficerów, a nawet przybrania głów koni należących do możnowładców; modną dekoracją damską stały się w XIX wieku egreta.Upierzenie spoczynkowe jest podobne, ale bez ozdobnych piór. Mniejsza w porównaniu z innymi czaplami. Można usłyszeć jej dźwięczne okrzyki „kark”. Jest 2 razy mniejsza od podobnej czapli białej, która nie ma piór ozdobnych na głowie, a tylko na grzbiecie (dł. 50 cm) oraz ma czarny dziób u nasady żółty.

Wymiary średnie

długość ciała ok. 55–65 cm^[13]
rozpiętość skrzydeł ok. 88–95 cm^[13]
masa ciała ok. 450–600 g

Biotop

Wszelkie wody, zarówno słodkie jak i słone, o ile znajdują się na brzegu krzewy lub drzewa, na których można zbudować gniazdo. Spotkać ją można na bagnach. Poza okresem lęgowym ten warunek nie jest konieczny.

Gniazdo

Na ziemi pod osłoną krzewów, na drzewach, czasem w trzcinach. Zbudowane z cienkich łodyg, suchych wiech trzcin dostarczanych przez samca. Samica buduje gniazdo i broni go przed sąsiadami, którzy chętnie rozkradają go z materiałów pod jej nieobecność. Towarzyski ptak, tworzy kolonie lęgowe, często z innymi gatunkami czapli, a także kormoranami.

Jaja

W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 3–6 niebieskawych jaj^[14]. Składa je na północy w marcu – czerwcu, w Azji południowej w lipcu – wrześniu, a w Afryce podczas pory deszczowej.

Wysiadywanie i dorastanie

Jaja wysiadywane są przez okres 20–25 dni przez obydwoje rodziców^[14]. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 30 dniach. Rodzice karmią je płazami, wodnymi stawonogami, drobnymi ssakami, mięczakami, a nawet pisklętami innych gatunków ptaków. Pod nieobecność rodziców wychodzą z gniazda na pobliskie gałęzie i wracają, dopiero gdy wrócą, są jeszcze wtedy słabo opierzone. Okres ten trwa 6 tygodni. Gdy na dobre opuszczą gniazdo, przebywają jeszcze przez pewien czas w pobliżu rodziców w okolicy kolonii.

Pożywienie

Drobne zwierzęta wodne. Żerują w płytkich wodach stojących, pokonując niekiedy 10–20 km dziennie.

IUCN uznaje czaplę nadobną za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern)^[4]. Liczebność światowej populacji (wraz z E. g. dimorpha), według szacunków organizacji Wetlands International z 2023 roku, mieści się w przedziale 645 030 – 3 145 061 osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny, choć u niektórych populacji jest on spadkowy bądź nie jest znany^[4].

W Polsce jest objęta ścisłą ochroną gatunkową^[15].

• 
  Czapla nadobna
• 
  Czapla nadobna w okresie godowym
• 
  Czapla nadobna
• 
  Czapla nadobna w locie, Kolkata – Zachodni Bengal (Indie)

• ptaki Polski

• Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.

• Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).