Czerwonka trzynastokropka
| Hippodamia tredecimpunctata[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Coccinellinae | ||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
czerwonka trzynastokropka | ||
| Synonimy | |||
| |||
Czerwonka trzynastokropka[2][3] (Hippodamia tredecimpunctata) – gatunek chrząszcza z rodziny biedronkowatych. Zamieszkuje niemal całe państwo holarktyczne. Żeruje na mszycach. Preferuje siedliska wilgotne, ale zimuje również w tych suchszych.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1758 roku przez Karola Linneusza pod nazwą Coccinella tredecimpunctata[4]. W rodzaju Hippodamia umieszczony został po raz pierwszy w 1837 roku przez Louisa A.A. Chevrolata w publikacji współautorstwa Pierre’a F.M.A. Dejeana, natomiast formalnego wyznaczenia go gatunkiem typowym tegoż rodzaju dokonał w 1873 roku George Robert Crotch[5]. W obrębie gatunku wyróżnia się dwa podgatunki[6][7]:
- Hippodamia tredecimpunctata tibialis (Say, 1824) – kraina nearktyczna
- Hippodamia tredecimpunctata tredecimpunctata (Linnaeus, 1758) – pozostała część zasięgu
Morfologia
Chrząszcz o lekko wydłużonym i grzbietobrzusznie spłaszczonym, owalnym w zarysie ciele o długości od 4,5 do 7 mm[8][5] i szerokości od 2,65 do 3,85 mm[5]. Głowa jest czarna z żółtawobrunatnym czołem[8]. Przedplecze ma na żółtym tle dużą czarną plamę środkową oraz parę czarnych kropek bocznych, często połączonych z plamą środkową[8][5]. Czarna plama środkowa zawsze dochodzi do brzegu tylnego, natomiast brzeg przedni może pozostawać żółty lub być przez nią częściowo zajęty. Krawędź przednia przedplecza jest zwykle prawie prosta, a jeśli ma wcięcia to są one znacznie słabiej zaznaczone niż u H. septemmaculata. Pokrywy mają na żółtym, pomarańczowym lub czerwonym tle czarny wzór, typowo złożony z trzynastu kropek, jednak kropki te mogą się łączyć po dwie lub więcej w większe plamy, czasem rozlewające się na całe pokrywy, mogą też one zanikać pozostawiając pokrywy nawet zupełnie pozbawionymi nakrapiania[8]. Przedpiersie swoją największą szerokość osiąga pośrodku długości. Linie udowe (zabiodrowe) na zapiersiu i pierwszym z widocznych sternitów odwłoka są całkowicie zanikłe. Widoczne sternity odwłoka (wentryty) są czarne z pomarańczowymi kropkami przy krawędziach bocznych[7]. Odnóża mają czarne uda[7] i żółte lub pomarańczowe golenie, tylko przy udach trochę przyciemnione[8][7].
Biologia i ekologia
Owad ten zamieszkuje siedliska wilgotne, jak podmokłe łąki, bagna, trzcinowiska i pobrzeża wód oraz położone w ich pobliżu uprawy i sady[9][8]. Zarówno larwy, jak i imagines są drapieżnikami żerującymi głównie na mszycach (afidofagia)[5]. Ich ofiarami padają m.in. Aphis farinosa, Sipha glyceriae i Hyalopterus pruni. Polowania odbywają się m.in. na turzycach, wierzbach i trzcinach[9]. Na trzcinowiskach środkowej Europy gatunek ten często współwystępuje z trzcinówką Anisosticta novemdecimpunctata[8].
Stadium zimującym u tych chrząszczy jest owad dorosły. Sen odbywa w ściółce i pod zeschłą roślinnością. Na hibernację wybierane są nie tylko pobrzeża wód i olsy[9][3], ale chętnie też miejsca suche – skraje lasów, murawy napiaskowe, młodniki sosnowe czy suche łąki[8][3].
Rozprzestrzenienie
Gatunek holarktyczny[8][5]. W Europie znany jest z Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburgu, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Turcji i Rosji[4][10]. W Afryce notowany jest z Maroka[10] i Algierii[10][11]. W Azji występuje w Armenii, Azerbejdżanie, anatolijskiej części Turcji, na Syberii, Rosyjskim Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie, Turkmenistanie, Uzbekistanie, Iraku, Iranie, Kirgistanie, Tadżykistanie, Afganistanie, Mongolii, Chinach, Korei Północnej i Południowej oraz Japonii[7][10]. W Ameryce Północnej występuje od Alaski i północnej Kanady po Stany Zjednoczone; jego południowa granica zasięgu na tym kontynencie biegnie od środkowej Kalifornii na zachodzie do Karoliny Południowej na wschodzie[5].
Przypisy
- ↑ Hippodamia tredecimpunctata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000.
- 1 2 3 Mateusz Romanowski, Jerzy Romanowski. Zimowanie czerwonki trzynastokropki Hippodamia tredecimpunctata (Coleoptera: Coccinellidae) w Puszczy Kampinoskiej. „Kulon”. 21, s. 63-67, 2016. ISSN 1427-3098.
- 1 2 Hippodamia (Hemisphaerica) tredecimpunctata Linnaeus, 1758. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-01-16].
- 1 2 3 4 5 6 7 Robert D. Gordon. The Coccinellidae (Coleoptera) of America North of Mexico. „Journal of the New York Entomological Society”. 93 (1), s. 1-912, 1985. New York Entomological Society.
- ↑ species Thirteen-spotted Lady Beetle Hippodamia tredecimpunctata (Linnaeus, 1758). [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2021-01-16].
- 1 2 3 4 5 Amir Biranvand, Oldřich Nedvěd, Romain Nattier, Elizaveta Nepaeva, Danny Haelewaters. Review of the genus Hippodamia (Coleoptera: Coccinellidae) in the Palearctic region. „Oriental Insects”, 2020. DOI: 10.1080/00305316.2020.1763871. ISSN 0030-5316.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ryszard Bielawski: Klucze Do Oznaczania Owadów Polski: cz. XIX Chrząszcze - Coleoptera: z. 76 Biedronki - Coccinellidae. Warszawa: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1959.
- 1 2 3 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 2. „Katalog Fauny Polski”. XXIII (13), 1986.
- 1 2 3 4 I. Kovář, family Coccinellidae, [w:] Ivan Löbl, Aleš Smetana (red.), Catalogue of Palaearctic Coleoptera. Volume IV. Elateroidea - Derodontoidea - Bostrichoidea - Lymexyleoidea - Cleroidea - Cucujoidea, Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2007, 568–630 (617-618), ISBN 87-88757-73-0.
- ↑ Mohamed Amin Lakhal, Djelloul Ghezali, Oldřich Nedvěd, Salaheddine Doumandji. Checklist of ladybirds of Algeria with two new recorded species (Coleoptera, Coccinellidae). „ZooKeys”. 774, s. 41-52, 2018. DOI: 10.3897/zookeys.774.23895.