Czerwony pokój

Czerwony pokój
La Desserte rouge
Ilustracja
Autor

Henri Matisse

Data powstania

1908

Medium

olej na płótnie

Wymiary

180,5 × 221 cm

Miejsce przechowywania
Miejscowość

Petersburg

Lokalizacja

Ermitaż

Czerwony pokój (fr. La Desserte rouge) – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1908 roku w kolekcji petersburskiego Ermitażu.

Płótno jest jednym z najbardziej reprezentatywnych obrazów całego ruchu fowistów[1].

Historia

W 1908 roku Henri Matisse mieszkał i tworzył w Paryżu. Miał pracownię w dawnym klasztorze żeńskim Couvent du Sacré-Cœur przy Boulevard des Invalides 33. Był to rozległy kompleks, w którym zakonnice przed upaństwowieniem prowadziły szkołę. Malarz założył w nim akademię rysunku, przyjmując adeptów z różnych krajów[2].

Obraz powstał na zamówienie moskiewskiego handlarza tkaninami i kolekcjonera sztuki Siergieja Szczukina, który zapłacił artyście honorarium w wysokości 4000 franków jeszcze przed otwarciem Salonu Jesiennego w 1908. W katalogu wystawy właściciel obrazu został wymieniony pod inicjałami M. Sch. Równocześnie z Czerwonym pokojem Matisse namalował na zamówienie Rosjanina Martwą naturę z orientalnym dywanem (obecnie w Muzeum Puszkina w Moskwie)[3][4]. Początkowo płótno nazwane zostało Harmonia w błękicie, zaś w katalogu wystawy określone jako Panel dekoracyjny do jadalni[5]. Artysta przemalował obraz na czerwono tuż przed wystawą, gdy obraz był już oprawiony. Krawędzie płótna zasłonięte ramą pozostały niezamalowane. Długo sądzono, że Matisse przemalował obraz po zakończeniu Salonu Jesiennego, zanim wysłał go do Rosji. Jednakże 1 listopada 1908 roku gazeta „L’Art Moderne” opublikowała recenzję Salonu autorstwa krytyka G. Jeana-Aubry’ego, w której jednoznacznie, mówiąc o pracy Matisse’a, podkreślił jej dominujący czerwony kolor[6]. Również marszand Ambroise Vollard, który odwiedził pracownię Matisse’a krótko przed rozpoczęciem Salonu, widział obraz w jego oryginalnym stanie[3]. Przedmiotem sporu historyków jest to, czy w pierwotnej wersji obrazu Matisse użył zielonej farby; wyniki badań przeprowadzonych w laboratorium naukowo-technicznym Ermitażu mogą przemawiać za taką hipotezą. Poszczególne fragmenty farby wzdłuż krawędzi zachowały chłodny zielonkawy odcień. Są one widoczne gołym okiem[6].

Ozdobna tkanina, służąca Mattise’owi jako rekwizyt, była niebieska i pochodziła z fabryki w Jouy-en-Josas niedaleko Wersalu. Artysta przedstawił ją na innych swoich obrazach: Bratki z ok. 1903[7], Niebieska martwa natura z 1907, Portret Grety Moll z 1908, Martwa natura z niebieskim obrusem z 1909[8][9][10].

Poszczególne elementy przywołują dawne prace Matisse’a z 1896–1897: realistyczną Służącą oraz impresjonistyczny Nakryty stół (fr. La Desserte), obie w kolekcjach prywatnych[11]. W obu historycy dopatrują się tematu zapożyczonego z Modlitwy przed jedzeniem (fr. Le Bénédicité) Jeana Chardina z ok. 1740.

W 1909 roku obraz dotarł do Moskwy i znajdował się w prywatnej kolekcji w pałacu Szczukina przy ulicy Bolszoj Znamenski (ros. Большой Знаменский). W 1918 po rewolucji październikowej kolekcja została znacjonalizowana. Obraz trafił do Pierwszego Muzeum Nowej Sztuki Zachodniej w Moskwie. Po jego likwidacji w 1948 Czerwony pokój przekazano do petersburskiego Ermitażu[6]. Jest eksponowany w sali 440 w budynku Sztabu Generalnego, muzealny nr inwentarzowy: ГЭ-9660[12].

Opis

Obraz ma format poziomy. Artysta użył farb olejnych, malując na płótnie. Wymiary dzieła to: 180,5 × 221 cm. Dzieło jest sygnowane i datowane w dolnym lewym narożniku: Henri Matisse 1908[12].

Matisse przedstawił wnętrze pokoju z przygotowywanym stołem, przy którym krząta się postać kobieca. Przez otwarte okno w lewej górnej części płótna widać pejzaż z drzewami, zaroślami i budynkiem. Stół nakryty jest malinowo czerwonym obrusem w ciemnoniebieskie wzory. Arabeski te przechodzą na ścianę. Na stole leży kilka owoców oraz pieczywo. Stoją też dwie szklane karafki i dwie szklane patery. Kobieta ma na sobie czarno granatową sukienkę z jasną stójką. Jej włosy spięte są w kok. Układa owoce na jednej z pater. Malarz ukazał też dwa krzesła, jedno prawie całkowicie zasłonięte przez stół i służącą, drugie zwrócone wyplatanym siedziskiem w stronę obserwatora. Jego oparcie składa się z czterech poziomych szczebli[1].

Artysta dążył do celowego uproszczenia form. Co charakterystyczne dla fowistów, modelunek został całkowicie pozbawiony światłocienia. Użyte zostały żywe intensywne barwy: zamiast modelować bryły światłocieniem, obiekty przedstawione zostały jako uproszczone kształty wypełnione jednolitymi kolorami. Artysta zaznaczył wyraźne kontury przedmiotów. Prawie całą przestrzeń wypełnia barwa czerwona. Jej dopełnienie stanowi zimna tonacja błękitów, granatu i czerni wzoru na obrusie i ścianie. Matisse’owi zależało na stworzeniu skończonej i stabilnej kompozycji. Zarówno kolory jak i formy pozostają w harmonii. Wnętrze jest dekoracyjne i przytulne w odróżnieniu od tego, co na zewnątrz. Puste krzesło przy stole stanowi zaproszenie[1].

Dekoracyjność Czerwonego pokoju przywodzi na myśl współczesną dziełu secesję z jej art noveau. Matisse szukał też inspiracji w sztuce japońskiej. Malowanie otworu okiennego, przez który widać to co zewnętrzne, było zabiegiem stosowanym przez dawnych mistrzów, jak Domenico Ghirlandaio, Leonardo da Vinci czy Sandro Botticelli. Zgrabna kompozycja, nowatorskie rozwiązania plastyczne oraz gama odniesień artystycznych świadczą o mistrzostwie prawie czterdziestoletniego Matisse’a[1].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Szymon Swoboda: Czerwony pokój. isztuka.edu.pl. [dostęp 2026-07-22].
  2. ↑ Ann Temkin, Dorthe Aagesen: The First Studio Henri Matisse Invented Entirely for Himself. moma.org, 2022-04-27. [dostęp 2026-07-22]. (ang.).
  3. 1 2 Наталия Юрьевна Семёнова: Щукин. Биография коллекции. Москва: Слово, 2019, s. 528. ISBN 978-5-387-01554-0. (ros.).
  4. ↑ Анри Матисс. Статуэтка и вазы на восточном ковре (Натюрморт с восточным ковром). 1908. pushkinmuseum.art. [dostęp 2026-07-22]. (ros.).
  5. ↑ Альберт Григорьевич Костеневич: Искусство Франции. Живопись. Рисунок. Скульптура: в двух томах. T. I. Санкт-Петербург: Изд-во Государственного Эрмитажа, 2008, s. 532. ISBN 978-5-93572-295-1. (ros.).
  6. 1 2 3 Анна Григорьевна Барская, Альберт Григорьевич Костеневич: Французская живопись. Вторая половина XIX — XX век. Каталог (Государственный Эрмитаж. Собрание западноевропейской живописи). Ленинград: Искусство, 1991, s. 473. (ros.).
  7. ↑ Pansies. metmuseum.org. [dostęp 2026-07-25]. (ang.).
  8. ↑ Henri Matisse. Blue Still Life (Nature morte bleue). collection.barnesfoundation.org. [dostęp 2026-07-23]. (ang.).
  9. ↑ Portrait of Greta Moll. nationalgallery.org.uk. [dostęp 2026-07-23]. (ang.).
  10. ↑ Натюрморт с голубой скатертью. hermitagemuseum.org. [dostęp 2026-07-23]. (ros.).
  11. ↑ A.N. Izergina: The Hermitage, Leningrad: French 20th Century Masters. Prague: Artia, 1970. ISBN 978-0-600-01789-9. (ang.).
  12. 1 2 Красная комната. hermitagemuseum.org. [dostęp 2026-07-23]. (ros.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.