Czokan Walichanow

Czokan Walichanow
Шоқан Уәлиханов
Ilustracja
Podobizna Czokana Walichanowa na znaczku
Data urodzenia

1835

Data śmierci

1865

Narodowość

kazachska

Dziedzina sztuki

literatura

Ważne dzieła

Notatki o Kirgizach (ros. Записки о киргизах)[1]

Walichanow (po lewej) na zdjęciu wraz ze swoim przyjacielem Fiodorem Dostojewskim, 1858 r.

Czokan Walichanow (kaz. Шоқан Уәлиханов, Szokan Uälichanow; ur. 1835, zm. 1865) – kazachski pisarz, historyk, etnograf i folklorysta.

Życiorys

Jego ojcem był carski pułkownik Czingiz Walichanow[2]. Absolwent Syberyjskiego Korpusu Kadetów w Omsku (1853)[3][4]. Zmarł na gruźlicze zapalenie opłucnej (ros. чахотка, suchoty)[5].

Twórczość

W swych poglądach filozoficnych Walichanow był materialistą, a jego poglądy polityczne były bliskie ideom rosyjskich rewolucyjnych demokratów Aleksandra Hercena i Nikołaja Czernyszewskiego[6]. Prace Walichanowa przyciągnęły uwagę Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego i na polecenie Piotra Semionow-Tian-Szanskiego został mianowany członkiem tego Towarzystwa[1]. Idee Walichanowa zostały dalej rozwinięte w utworach Ałtynsarina, Abaja Kunanbajewa i innych kazachskich predstawicieli myśli Oświecenia[7].

Książki o Walichanowie

Pierwsza publikacja książkowa poświęcona życiu i poglądom Walichanowa ukazała się w 1945 roku, jej autorem była Chadicza Galimowna Ajdarowa[8] (ros. Хадича Галимовна Айдарова, kaz. Хадиша Ғалымқызы Айдарова). Dekadę później Kasym Bejsembijew opublikował drugą książkę o Walichanowie[9], gdzie poddał ostrej krytyce interpretację Ajdarowej[10]. Jego wnioski z kolei krytykowali Sałyk Zimanow i Arystanbek Atiszew w swej monografii o poglądach politycznych Walichanowa[9]. Bejsembijew jednak zarzucał tym autorom błędną ocenę twórczości pisarza[11].

Dzieła

Autor prac na temat historii, obyczajów i kultury narodów Azji Środkowej, m.in. napisał pracę Kirgizi (tak nazywano wówczas Kazachów)[12].

  • Валиханов Ч. Ч. «Аблай»[13]
  • Валиханов Ч. Ч. «Киргизское родословие»[13]
  • Валиханов Ч. Ч. «Записка о судебной реформе»[13]
  • Валиханов Ч. Ч. «О мусульманстве в степи»[13]
  • «Следы шаманства у киргизов»[13]
  • «Chinese Turkestan and Dzungaria» by Capt. Valikhanov and other Russian travellers, «The Russians in Central Asia», London, Edward Stanford, 1865.
  • «Сочинения Чокана Чингисовича Валиханова». (Записки Императорского Русского Географического Общества по отделению этнографии, том XXIX). СПб, 1904 г.
  • Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Алма-Ата, 1961—1972.
  • Валиханов Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Алма-Ата, 1984—1985. http://meeting.nlrk.kz/result/ebook_46/index.html ; http://ru.b-ok.org/book/3119462/37e35d
  • Валиханов Ч. Ч. Избранные произведения. Москва, Наука, 1986. — 414 с. http://ultramir.net/download/948933-valihanov_chch_izbrannie_prozvedeniya_1986_djvu.html
  • Валиханов Ч. Ч. Этнографическое наследие казахов. Астана, Алтын Китап, 2007.
  • Валиханов Ч. Ч. Записка о судебной реформе / Вступительня статья и примечания * С. Ф. Ударцева / Сер. «Жемчужины истории политической и правовой мысли». Алматы: ВШП «Әділет», 1999. — 102 с. (статья — с. 5 — 24; примечания — с. 74 — 98).
  • (kaz.) Уәлиханов Ш. Ш. Көп томдық шығармалар жинағы (Собрание сочинений в шести томах). — Алматы: Толағай групп. — 2010.

Przypisy

  1. 1 2 Encyklopedia Kazachska 2006 ↓, s. 281.
  2. ↑ Бейсембиев 1976 ↓, s. 96.
  3. ↑ Бейсембиев 1976 ↓, s. 90.
  4. ↑ Грум-Гржимайло 1891 ↓, s. 415.
  5. ↑ Бейсембиев 1976 ↓, s. 92.
  6. ↑ Айдарова 1945 ↓, s. 9.
  7. ↑ Искаков 1960 ↓, s. 224.
  8. ↑ Айдарова 1945 ↓.
  9. 1 2 Зиманов i Атишев 1965 ↓.
  10. ↑ Бейсембиев 1957 ↓.
  11. ↑ Бейсембиев 1976 ↓, s. 95–97.
  12. ↑ Krótka Encyklopedia Literacka 1964 ↓.
  13. 1 2 3 4 5 А. Т. Бейсембаева, Ж. Н. Калиев, З. Е. Кабульдинова: История Казахстана (XVIII - XIX вв.). Главный редактор: А. Прманов. Wyd. Алматы "Атамура". Казахстан: ТОО "Атамура", 2018, s. 177. ISBN 978-601-331-164-7.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.