Czułymowie

Czułymowie
Сыбырлар
Sıbırlar
	; Flaga Czułymów
Populacja	382
Miejsce zamieszkania	Kraj Krasnojarski, Obwód Tomski (Rosja)
Język	czułymski (wymierający), rosyjski, do XVIII wieku jenisejski
Religia	Rosyjski Kościół Prawosławny, szamanizm
Grupa	Ludy tureckie
Pokrewne	Chakasi, Szorowie, Tubalarzy
	; Tereny zasiedlone przez Czułymów w XVI, XIX i XX wieku.

Czułymowie (czuł. Сыбырлар Sıbırlar) – grupa etniczna pochodzenia tureckiego.

Uznawani są niekiedy za odłam Tatarów. Żyją w górach Ałtaj, liczą około 500 osób. Ich język, czułymski, jest krytycznie zagrożony wymarciem; w powszechnym użyciu jest rosyjski.

Historia

Czułymowie osiedlili się nad rzeką Czułym, gdy zostali wyparci z Chanatu Syberyjskiego przez siły Jermaka Timofiejewicza^[1]. Przez Rosjan byli nazywani Tatarami czułymskimi. Czułymowie w XVI wieku wydawali się być wynikiem mieszania się różnych turkijskich grup, które wyemigrowały na wschód po upadku Chanatu Syberyjskiego, Teleutów, jenisejskich Kirgizów i Tatarów tobolskich^[2].

W XVI wieku Rosjanie podbili Czułymów i ich nowo zasiedlone ziemie. W 1720 siłą zostali nawróceni na chrześcijaństwo^[2]. Najpóźniej w XVIII wieku porzucili dotychczas używany język, najprawdopodobniej należący do rodziny jenisejskiej, i przestawili się na turkijski język czułymski^[3].

Pod rządami Związku Radzieckiego Czułymowie zostali skolektywizowani i zmuszeni do prowadzenia osiadłego trybu życia. Ideologia radzieckiego rządu była wymierzona przeciwko Czułymom i ich kulturze^[2]. W wyniku tego j. czułymski jest krytycznie zagrożony wymarciem, większość Czułymów jest rosyjskojęzyczna.

Przypisy

↑ RonaldR. Wixman RonaldR., Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook, Routledge, 28 lipca 2017, ISBN 978-1-315-47540-0 [dostęp 2025-08-15] (ang.).
1 2 3 Kolga M., Tõnurist I., Vaba L., Viikberg J. (1991). "The Red Book of the Peoples of the Russian Empire" (est.). ISBN 9985-9369-2-2
↑ The last speakers. The quest to save the world’s most endangered languages | WorldCat.org [online], Internet Archive [dostęp 2025-09-17] (ang.).

[1] RonaldR. Wixman RonaldR., Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook, Routledge, 28 lipca 2017, ISBN 978-1-315-47540-0 [dostęp 2025-08-15] (ang.).

[:0-2] 1 2 3 Kolga M., Tõnurist I., Vaba L., Viikberg J. (1991). "The Red Book of the Peoples of the Russian Empire" (est.). ISBN 9985-9369-2-2

[:02-3] The last speakers. The quest to save the world’s most endangered languages | WorldCat.org [online], Internet Archive [dostęp 2025-09-17] (ang.).

[1]

[2]

[3]