Czwarta epoka

Czwarta epoka (jap. (第四間氷期, Dai-Yon Kampyōki) – jedna z pierwszych powieści science fiction japońskiego pisarza Kōbō Abe, pierwotnie publikowana w odcinkach w czasopiśmie „Sekai” w latach 1958–1959. W 1970 książka stała się pierwszą japońską powieścią science fiction, która ukazała się w języku angielskim w tłumaczeniu amerykańskiego uczonego E. Dale’a Saundersa. Polska wersja ukazała się w 2025 nakładem wydawnictwa Karakter w tłumaczeniu Mikołaja Melanowicza^[1].

Akcja rozgrywa się w świecie przyszłości. Lądy zostały zatopione przez topnienie lodu polarnego. Na świecie pojawiły się dzieci ze skrzelami, tworzone poprzez modyfikację genetyczną, przygotowującą ludzkość do życia w zmienionym świecie. Elementem świata jest komputer wróżbiarski, przewidujący przyszłość i doradzający ludziom, jak sobie z nią radzić^[2]. Znajduje się on w Moskwie^[3] i służy do tworzenia prognoz politycznych. Profesor z instytutu w Tokio postanawia stworzyć zbliżony, konkurencyjny komputer, przewidujący jednak przyszłość jednostki.

W książce The Visual Encyclopedia of Science Fiction brytyjski autor i krytyk Brian Ash określa angielskie tłumaczenie powieści jako „płaskie” i „bez wyrazu”, ale zauważa, że ​​„nie mogło to stłumić cudu [Abe’a] wykorzystania biologii do ataku na rasizm u jego samych korzeni, zadając pytanie, jaki będzie nasz stosunek do tych, których sami projektujemy do życia w obcych siedliskach?”^[4].

Naukowiec Robert L. Trent pisze o tematyce powieści: „Inżynieria genetyczna odnosi sukces w stworzeniu człowieka wodnego, ale ludzie odczuwają utratę poczucia własnej tożsamości jako ludzi, ponieważ po zatopieniu lądów tylko ludzie wodni będą ludźmi. Jak widać, kryzys alienacji i kryzys tożsamości są głównymi zmartwieniami Abego Kobo”^[5].

W swoim wstępie do dwóch esejów Abego opublikowanych w listopadowym numerze „Science Fiction Studies” z 2002 Christopher Bolton pisze: „Twórczość Abego w latach 50. XX wieku obejmowała opowiadania o robotach, hibernacji i wizyty obcych, ale to publikacja jego powieści Czwarta epoka w 1959 roku stanowiła prawdziwy punkt zwrotny dla japońskiej fantastyki naukowej. Wprowadzając elementy nauk ścisłych, na skalę jakiej nie podjął się żaden japoński powieściopisarz, Abe mimo to skierował historię w stronę niepokojącego, niemal surrealistycznego zakończenia. Wielu krytyków uznało Czwartą epokę za pierwszą japońską pełnometrażową powieść science fiction i dzieło, które pomogło rozbudzić zainteresowanie Japończyków tym gatunkiem^[6]”.

A Companion to Crime Fiction opisuje Czwartą epokę jako „metafizyczną opowieść kryminalną”, porównując ją z powieścią Mobius Dick Andrew Crumeya i Koniec świata i hard-boiled wonderland Harukiego Murakamiego, ponieważ „łączy apokaliptyczną fantastykę naukową i metafizyczne opowieści detektywistyczne/kryminalne poprzez antyfoniczne narracje, naprzemiennie zestawiając naukę i tajemnicę, aby uzyskać wzajemne formy przesunięcia znaczeń”^[7].