Czyhak skalny
| Segestria bavarica | |
| C.L. Koch, 1843 | |
 Samiec | |
 Samica | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Gromada | |
| Rząd | |
| Podrząd | |
| Infrarząd | |
| Nadrodzina | |
| Rodzina |
czyhakowate |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
czyhak skalny |
Czyhak skalny[1] (Segestria bavarica) – gatunek pająka z rodziny czyhakowatych. Zamieszkuje Europę, Zakaukazie i Azję Mniejszą.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1843 roku przez Carla Ludwiga Kocha[2][3].
Morfologia
Samce osiągają od 7 do 8 mm, a samice od 10 do 14 mm długości ciała[4][5].
Długość prosomy dochodzi do 4 mm u samca i do 5 mm u samicy[4]. Karapaks jest brązowy lub ciemnobrązowy[4][6] z ciemniejszą częścią głowową, porośnięty krótkim, szarym owłosieniem. Czarniawobrązowe, porośnięte białymi włoskami szczękoczułki mają trzy zęby na przedniej krawędzi bruzdy i dwa na jej krawędzi tylnej. Sternum jest brązowe[6] do ciemnobrązowego, ciemniejsze od bioder[4]. Odnóża są szarawe lub brązowawe z ciemniejszym, czasem wręcz czarnym obrączkowaniem[4][6].
Opistosoma (odwłok) ma wierzch szaro lub szarobrązowo owłosiony, z wierzchu z ciemnobrązowym do czarnego wzorem w postaci nakrapiania oraz podłużnej przepaski pośrodkowej z głęboko powcinanymi bokami (niekiedy wręcz rozbitej na plamy) i wąsko, szaro przerwanym środkiem[4][6][1]. Spód opistosomy przynajmniej u samicy ma szeroką, czarniawą przepaskę pośrodkową[4][6].
Nogogłaszczki samca mają uproszczonej budowy, gruszkowatego kształtu bulbusy. Nasieniowód jest spiralnie skręcony i prześwitujący przez powierzchnię bulbusa. Wierzchołek bulbusa jest w przeciwieństwie do pokrewnego czyhaka sześciookiego krótszy, zakrzywiony i rozdwojony[6][4].
Otwór genitalny samicy zorientowany jest wzdłużnie i nie jest umieszczony na zesklerotyzowanej płytce[6].
Ekologia i występowanie
Pająk ten zasiedla bory sosnowe, suche lasy mieszane, półsuche łąki oraz ludzkie siedziby i ich pobliża. Bytuje pod obluźnioną korą drzew, w szczelinach skalnych, stosach kamieni i pęknięciach murów[4][6][5]. W miejscach tych konstruuje rurkowaty oprzęd o lejkowatym wylocie średnicy około 2 cm, z którego promieniście rozchodzą się grubsze nici sygnałowe[6][5]. Aktywne osobniki dorosłe obserwuje się przez cały rok[4][6].
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Serbii, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz południa europejskiej części Rosji[4]. W Azji notowany jest z Gruzji, Azerbejdżanu i anatolijskiej części Turcji[4][3]. W Polsce wykazywany jest z województw dolnośląskiego i lubuskiego[7].
Przypisy
- 1 2 Segestria bavarica – Czyhak skalny. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-12-06].
- ↑ C.L. Koch: Die Arachniden. Zehnter Band. Nürnberg: C.H. Zeh'sche Buchhandlung, 1843, s. 93.
- 1 2 Gen. Segestria Latreille, 1804. [w:] World Spider Catalogue [on-line]. World Spider Catalog Association, 2025. [dostęp 2025-12-05].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wolfgang Nentwig, Theo Blick, Daniel Gloor, Ambros Hänggi, Christian Kropf: Segestria bavarica C. L. Koch, 1843. [w:] Araneae. Spiders of Europe [on-line]. Universität Bern. [dostęp 2025-12-05].
- 1 2 3 Heiko Bellmann, Pająki i inne pajęczaki, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2021, s. 50, ISBN 978-83-7763-486-8.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 S. Almquist. Swedish Araneae, part 1 - families Atypidae to Hahniidae. „Insect Systematics & Evolution, Supplement”. 63, s. 31-33, 2005.
- ↑ Dawid Szymański, Dominik M. Szymański, Kamil Hurna, Hubert M. Szymański, Hanna Biała, Sebastian Czeczor, Andrzej Pukacz. New data on rare, protected and newly found spiders (Araneae) in the fauna of Poland. „Fragmenta Faunistica”. 66 (2), s. 63-86, 2023. DOI: 10.3161/00159301FF2023.66.2.063.