Czynnik reumatoidalny

Czynnik reumatoidalny (ang. rheumatoid factor, RF) – autoprzeciwciało wykorzystywane w diagnostyce chorób reumatycznych. Nie jest w 100% czułe ani swoiste w diagnostyce.

Jest to przeciwciało skierowane przeciwko domenom CH2 i CH3 regionu Fc immunoglobuliny klasy G (IgG). Najczęściej (85%) występuje w klasie IgM, ale może też występować jako przeciwciało w klasie IgG, IgA lub IgE, jednak RF w innych klasach niż IgM nie ma znaczenia diagnostycznego. W wielu przypadkach może służyć za marker procesów autoimmunizacyjnych^[1].

Czynnik reumatoidalny stwierdzany jest u około 1-2% osób zdrowych. Częstość wzrasta wraz z wiekiem, wynik badania RF jest dodatni u nawet 25% pacjentów powyżej 70 roku życia^[2].

Testy diagnostyczne i wartości prawidłowe:

• w odczynie Waalera-Rosego – miano poniżej 1/80
• w odczynie lateksowym – poniżej 1/40
• w neflometrii laserowej (tylko IgM) – poniżej 40 j./ml
• w ELISA – zależy od producenta

Czynnik ten występuje u około 80-85% pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów i jest jednym z kryteriów rozpoznawczych, ale ze względu na małą swoistość sama obecność czynnika reumatoidalny nie umożliwia jednak rozpoznania reumatoidalnego zapalenia stawów. Ponadto niestwierdzenie podwyższonej wartości czynnika reumatoidalnego nie wyklucza rozpoznania. Miano RF nie jest wykorzystywane do monitorowania aktywności choroby^[2].

Występuje również w przypadku innych układowych chorób tkanki łącznej^[2]:

• toczeń rumieniowaty układowy – u 15-35% pacjentów
• zespół Sjögrena – 60%
• twardzina układowa – 20-30%
• zapalenie wielomięśniowe i zapalenie skórno-mięśniowe – 5-10%
• mieszana choroba tkanki łącznej – 50-60%

Może również występować w przypadku chorób "niereumatycznych"^[2]:

• infekcje (takie jak gruźlica, kiła, trąd, wirusowe zapalenie wątroby i inne)
• sarkoidoza
• nowotwory – zwłaszcza białaczki i rak jelita grubego

Test został opracowany przez Erica Waalera w 1940^[3], a następnie Harry'ego M. Rose'a i współpracowników w roku 1948^[4].

• przeciwciała anty-CCP