Dąbrowa Miejska

Dąbrowa Miejska
Städtisch-Dombrowa
Część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska
Ilustracja
Dąbrowa Miejska (las) z lotu ptaka, z lewej staw Brandka, z prawej Miechowice
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Konurbacja

górnośląska

Miasto

Bytom

Wysokość

297[1] m n.p.m.

SIMC

nie nadano[2]

Położenie na mapie Bytomia
Mapa konturowa Bytomia, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Miejska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Miejska”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dąbrowa Miejska”
Ziemia50°22′17″N 18°53′39″E/50,371389 18,894167[2]
Restauracja Waldschloss, ok. 1908 r., niemiecka pocztówka
Kościół pw. św. Józefa Robotnika w 2011 roku

Dąbrowa Miejska (dawniej Dąbrowa[3], niem. Städtisch-Dombrowa[1][4][5], Beuthen-Dombrowa[6], od 1936 roku Beuthen Stadtwald[7][8]) – dawna dzielnica Bytomia[9], obecnie część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska, a także nazwa ulicy łączącej bytomskie Śródmieście ze Stolarzowicami[10].

Położenie

Większość zabudowań dawnej Dąbrowy Miejskiej obejmowała rejon obecnych ulic: Strzelców Bytomskich (niem. Tarnowitzer Chaussee), Celnej, Węglowej i Leśnej[11].

Historia

Obszar lasu zwanego Dąbrową co najmniej od 1459 roku należał do Bytomia[8][12], służąc jako źródło drewna dla mieszkańców miasta i okolicy[11] oraz częściowo do wypasu zwierząt gospodarskich[12]. Las miejski (niem. Stadtwald[13]) jako nazwa kompleksu leśnego Dąbrowa był wzmiankowany w 1645 roku[14]. Na początku XIX wieku miejscowi chłopi wydobywali ze swoich pól rudę żelaza, co zaowocowało żądaniami opłat ze strony miasta. Eksploatacja rudy ze względu na koszty przekraczała jednak możliwości pojedynczych chłopów, co w konsekwencji poskutkowało przekazaniem praw wydobycia w 1831 roku w ręce Szymona Friedländera, założyciela kopalni „Magdalena”[12].

Rozwój dzielnicy był związany z industrializacją Górnego Śląska[11] – w połowie XIX wieku z inicjatywy Maurycego Friedländera[13] na terenie dzielnicy powstało kilka kopalni cynku i galmanu[4]. Jedną z nich była kopalnia galmanu „Magdalena”[8], która dała również początek kolonii Magdalena[11] oraz kopalnia „Minerva”, którą wykupił koncern Georg von Giesches Erben[15].

W 1830 roku powstała główna szosa prowadząca z Bytomia do Tarnowskich Gór (niem. Tarnowitzer Chaussee, późniejsza ulica Strzelców Bytomskich), wokół niej budowano domy zaliczane do Dąbrowy Miejskiej[8]. W 1859 roku Stadtwald był zamieszkały przez 1679 osób, znajdowały się na jego terenie 54 prywatne domy i 5 zakładów przemysłowych[16]. Wyodrębniono leśnictwo Dąbrowa (niem. Forstanteil Dombrowa), którego powierzchnia w połowie XIX wieku wynosiła około 1762 mórg[16], zaś w obrębie Dąbrowy Miejskiej wyróżniono kolonię Dąbrowa (niem. Dombrowa), na którą około 1863 roku składały się 24 domy z 261 mieszkańcami[4]. W 1859 roku otwarto katolicką szkołę[8], do której w II połowie XIX wieku uczęszczało 60 dzieci[4]. W 1881 roku założono w Dąbrowie kopalnię rud cynku i ołowiu „Nowy Dwór”[11]. Od 1873 roku funkcjonowała również w Dąbrowie kopalnia rud cynku i ołowiu „Nowa Wiktoria” (niem. Neue Victoria)[8][17], której obszar górniczy został włączony później do kopalni „Nowy Dwór”[18][1][11]. Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze kamienice czynszowe, później także biblioteka i poczta[11], a kolonia przekształciła się w północne przedmieście Bytomia.

Na terenach leśnych Dąbrowy Miejskiej w 1913 roku urządzono park leśny (niem. Waldpark)[19]. Na jego terenie działała restauracja Waldschloss (Zameczek Leśny[8])[1], której właścicielem był Arthur Limmert[11]. Budynek restauracji został zburzony w latach 30. XX wieku na skutek szkód górniczych[8]. Zastąpiono go około 1935 roku nowym budynkiem, również wyburzonym z uwagi na szkody górnicze w latach 70. XX wieku[8].

Przystanek Bytom Północny w 2013 roku
Przystanek kolei wąskotorowej Dąbrowa Miejska w 2018 roku

W 1903 roku otworzono przystanek kolejowy w pobliżu Zameczku (późniejszy przystanek Bytom Północny)[8]. Od 1913 do 1968 roku kursowała linia tramwajowa (nr 33) z centrum Bytomia do Dąbrowy Miejskiej, która umożliwiała dotarcie do restauracji i parku[11][8]. W 1922 roku Dąbrowa Miejska pozostała w Niemczech[11]. Z tego okresu pochodziły zabudowania przy obecnej ulicy Celnej (niem. Zollstrasse), gdzie wzniesiono domy dla celników[11]. Również w 1922 roku powstała kolejna restauracja o nazwie Grenzbaude[11]. W północnej części dzielnicy funkcjonowała od 1928 roku Kopalnia Węgla Kamiennego „Bytom”[20] (niem. Beuthengrube) ze szkołą przemysłową[21] oraz tartakiem[22]. Przy kopalni wybudowano kolonię domów mieszkalnych o identycznej nazwie (niem. Beuthengrube, śl. Bojtnerka). W latach 1927–1928 w centrum Dąbrowy Miejskiej zbudowano kościół św. Józefa Robotnika według projektu Theodora Ehla[11][13][8], wyburzony w 2016 roku. W 1936 roku dotychczasowa nazwa miejscowości i lasu Beuthen-Dombrowa została zmieniona na Beuthen Stadtwald[7]. W czasie II wojny światowej na terenie Dąbrowy Miejskiej działały dwa obozy jenieckie: jeden dla jeńców włoskich, drugi dla ukraińskich[11]. Po II wojnie światowej Waldpark został przemianowany na Park im. Ludwika Waryńskiego. Jego powierzchnia wynosiła wówczas około 600 hektarów[23]. Na terenie parku znajdowała się murowana kapliczka Maria im Walde[24].

Współczesność

Większość zabudowań Dąbrowy Miejskiej w latach 80. i 90. XX wieku została wyburzona na skutek szkód górniczych[8]. Na terenie dzielnicy doszło do największego w Bytomiu obniżenia terenu na skutek robót górniczych – blisko 37 metrów poniżej pierwotnego poziomu[25]. Jednym z ostatnich istotnych zlikwidowanych budynków była szkoła[9]. W 2016 roku również z powodu szkód górniczych wyburzono parafialny kościół św. Józefa Robotnika w Bytomiu[26].

Obecnie w Dąbrowie Miejskiej znajduje się hostel i kilka firm usługowo-handlowych[8], a dawny las od 2012 roku przecina Autostrada A1[11].

W nazwach kilku przystanków (w większości na żądanie) autobusowych i tramwajowych Zarządu Transportu Metropolitalnego zlokalizowanych w dawnej dzielnicy występuje człon „Dąbrowa Miejska”. Są to: Dąbrowa Miejska Celna n/ż, Dąbrowa Miejska Centrum Handlowe, Dąbrowa Miejska Kościół n/ż, Dąbrowa Miejska Leśna, Dąbrowa Miejska n/ż oraz Dąbrowa Miejska Węglowa n/ż[27].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Mapa Bytom 1933 ↓.
  2. 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 22160.
  3. ↑ Drabina 2010 ↓.
  4. 1 2 3 4 Gramer 1863 ↓, s. 230.
  5. ↑ Rymut 1997 ↓.
  6. ↑ Berg- und Hütten-Kalender für das Schaltjahr 1860, Essen: Druck und Verlag von G. D. Bädeker, 1859, s. 134, Jg. V.
  7. 1 2 Długoborski, Jaros 1979 ↓.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Krawczyk, Nadolski 2010 ↓.
  9. 1 2 Kamiński 1995 ↓.
  10. ↑ www.jaki-kod.pl – Ulica Dąbrowa Miejska Bytom.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Dziembała ↓.
  12. 1 2 3 Bobek 2009 ↓.
  13. 1 2 3 Czerwiński ↓.
  14. ↑ Gramer 1863 ↓, s. 228.
  15. ↑ Sulik 1979 ↓.
  16. 1 2 Gramer 1863 ↓, s. 229.
  17. ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 57.
  18. ↑ Majorczyk 1985 ↓, s. 63.
  19. ↑ Zeszyty Naukowe... 1993 ↓.
  20. ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 96.
  21. ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 10-b(78).
  22. ↑ Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski 1948 ↓, s. 451.
  23. ↑ Jurkiewicz, Ziemba 1962 ↓.
  24. ↑ Gazeta Miechowic 2015 ↓.
  25. ↑ Solarski 2013 ↓.
  26. ↑ Mikrut-Majeranek 2016 ↓.
  27. ↑ Lista przystanków: Bytom. [w:] Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2023-02-14]. (pol.).

Bibliografia

  • Czesław Czerwiński: Chronologiczny wykaz najważniejszych wydarzeń z dziejów Bytomia. Towarzystwo Miłośników Bytomia. [dostęp 2017-02-07].
  • Jan Drabina: Historia Bytomia: od średniowiecza do współczesności: 1123-2010. Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2010, s. 167.
  • Justyna Dziembała: Miejsce, którego nie ma. [w:] Mapa Miejsc Ciekawych [on-line]. Reflektor. [dostęp 2017-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-27)].
  • Kaplica „Maria w lesie” (prawdopodobnie zwana św. Barbary) w Parku Leśnym Bytom Górny Śląsk [Dąbrowa Miejska]. Gazeta Miechowic, 2015. [dostęp 2017-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-24)].
  • Franz Gramer: Chronik der Stadt Beuthen in Ober-Schlesien. Beuthen: Selbstverlage des Magistrats, 1863.
  • Anna Jurkiewicz, Stanisław Ziemba: Województwo katowickie: przewodnik. Katowice: Sport i Turystyka, 1962, s. 130.
  • Zbigniew Józef Kamiński: Urbanizacja wsi w obrzeżach miejsko-wiejskich: konferencja naukowa Katowice, 19-20.10.1995. Katowice: Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, 1995, s. 25. ISBN 978-83-902102-7-8.
  • Jarosław Krawczyk, Przemysław Nadolski: Dzielnice Bytomia na starych pocztówkach i fotografiach. T. 1: Bobrek, Dąbrowa Miejska, Górniki, Karb, Łagiewniki. Bytom: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „Rococo”, 2010, s. 22. ISBN 978-83-86293-65-0.
  • Roman Majorczyk: Historia górnictwa kruszcowego w rejonie Bytomia. Bytom: 1985.
  • Mapa Bytom (Beuthen) Pas 47 – Słup 28 – D. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1933. [dostęp 2017-02-08].
  • Magdalena Mikrut-Majeranek: W Bytomiu wyburzają kościół św. Józefa Robotnika. Dziennik Zachodni, 2016-10-05. [dostęp 2017-02-07].
  • Przeszłość i dzień dzisiejszy bytomskich szkół. Łucja Bobek (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 2009, s. 247–248. ISBN 978-83-908018-9-6.
  • II Rocznik Przemysłu Odrodzonej Polski. Kazimierz Dąbrowski (red.). Łódź – Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Ingos, 1948.
  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. T. II: C-D. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1997, s. 310. ISBN 978-83-85579-64-9.
  • Maksymilian Solarski. Anthropogenic transformations of the Bytom area relief in the period of 1883-1994. „Environmental & Socio-economic Studies”, 2013. University of Silesia. DOI: 10.1515/environ-2015-0001. ISSN 2354-0079. (ang.). 
  • Wacław Długoborski, Jerzy Jaros: Walka z uciskiem narodowym i społecznym w latach 1922–1939. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 473. ISBN 83-01-00369-3.
  • „Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Architektura”. 20, s. 99, 1993. Dział Wydawniczy Politechniki Śląskiej. 
  • Alfred Sulik: Życie gospodarcze do 1921 roku. W: Bytom. Zarys rozwoju miasta. Wacław Długoborski (red.). Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 264. ISBN 83-01-00369-3.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.