Daniel Ellsberg

Daniel Ellsberg

Daniel Ellsberg, 2006
Data i miejsce urodzenia	7 kwietnia 1931 Chicago
Data i miejsce śmierci	16 czerwca 2023 Kensington
Zawód, zajęcie	ekonomista

Daniel Ellsberg (ur. 7 kwietnia 1931 w Chicago, zm. 16 czerwca 2023 w Kensington^[1]) – amerykański ekonomista, analityk polityczny i pracownik RAND Corporation. W 1971 roku ujawnił zbiór tajnych dokumentów Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych dotyczących wojny wietnamskiej, znanych jako Pentagon Papers^[2]. W 2006 roku otrzymał nagrodę Right Livelihood Award za działalność na rzecz pokoju i upowszechnianie informacji o działaniach władz Stanów Zjednoczonych podczas wojny wietnamskiej.

W 1959 roku Daniel Ellsberg uzyskał stopień doktora ekonomii na Uniwersytecie Harvarda. W pracy doktorskiej opisał zagadnienia, które później określono mianem paradoksu Ellsberga. Po studiach przez dwa lata służył w Korpusie Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, a następnie rozpoczął pracę w RAND Corporation. W 1964 roku został zatrudniony w Departamencie Obrony, a później pracował w Wietnamie jako cywilny pracownik Departamentu Stanu podczas wojny wietnamskiej.

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych w 1967 roku ponownie rozpoczął pracę w RAND Corporation, gdzie brał udział w przygotowaniu tajnego raportu dotyczącego historii amerykańskiego zaangażowania w Wietnamie, zamówionego przez sekretarza obrony Roberta McNamarę. Dokument ten, znany później jako Pentagon Papers, zawierał analizy wskazujące, że w ocenie przedstawicieli administracji wojna wietnamska była niemożliwa do wygrania, co nie zostało ujawnione opinii publicznej^[3]. Ellsberg, posiadając dostęp do pełnego zbioru raportu, rozpoczął pod koniec 1969 roku kopiowanie dokumentu liczącego ponad 7000 stron^[4].

W 1971 roku, po nieudanych próbach zainteresowania raportem polityków, Ellsberg przekazał kopie dokumentów redakcji „The New York Timesa”, który rozpoczął publikację materiałów 13 czerwca 1971 roku^[5]. 29 czerwca tego samego roku senator Mike Gravel odczytał fragmenty raportu w Senacie Stanów Zjednoczonych, co umożliwiło jego legalną publikację w formie książkowej przez Beacon Press. Ellsberg, odnosząc się do swojej decyzji o ujawnieniu dokumentów, powiedział:

Prezydent Richard Nixon uznał ujawnienie dokumentów za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i wystąpił do sądu o zakaz publikacji. 30 czerwca 1971 roku Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uchylił zakaz, uznając go za niezgodny z prawem. Wkrótce potem Ellsberg ujawnił swoją tożsamość i 28 czerwca 1971 roku oddał się w ręce organów ścigania. Ostatecznie wszystkie zarzuty wobec niego zostały oddalone po ujawnieniu nielegalnych działań administracji Nixona w ramach afery Watergate.

W 2003 roku powstał film fabularny The Pentagon Papers, przedstawiający historię ujawnienia dokumentów przez Ellsberga. W główną rolę wcielił się James Spader.

• Michael Charlton: Many Reasons Why: The American Involvement in Vietnam. Londyn: Scolar, 1978. ISBN 978-0809067527. (ang.).
• Max Hastings: Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2021. ISBN 978-83-08-08432-8.
• Gareth Porter: Vietnam: The Definitive Documentation of Human Decisions. Londyn: Heyden, 1979. ISBN 978-0930576035. (ang.).